Eye Care Tips: दिवसाची सुरुवात मोबाईलने, शेवटही स्क्रीनसमोर; डोळ्यांना नकळत नुकसान पोहोचवणारे ‘हे’ ५ परिणाम तुम्हाला माहीत आहेत का?
Eye Care Health Tips: स्क्रीन टाइम वाढत आहे. यामुळे डोळ्यांचं आरोग्य धोक्यात येत आहे. डिजिटल जीवनशैलीचे डोळ्यांवर होणारे ५ परिणाम दुर्लक्षित करू नका.
आपल्यापैकी बहुतेकांच्या दिवसाची सुरुवात स्क्रीनपासून होते. अनेकदा दिवसाचा शेवटही स्क्रीनकडे पाहण्यातच होतो. सकाळी उठल्यानंतर आपण मोबाईल तपासतो, कामाच्या ठिकाणी लॅपटॉपवर अनेक तास घालवतो आणि मनोरंजनासाठी किंवा सोशल मीडियाचा वापर करण्यासाठी पुन्हा मोबाईलकडे वळतो. स्क्रीनचा अतिवापर केल्याने डोळे थकतात, हे आपल्याला माहीत आहे; मात्र त्याचे काही परिणाम सहज लक्षात येत नाहीत आणि कालांतराने हळूहळू वाढत जातात.
डिजिटल उपकरणांचा दीर्घकाळ वापर केल्यानंतर डोळ्यांत अस्वस्थता जाणवत असल्याच्या तक्रारी घेऊन अधिकाधिक लोक आमच्याकडे येत आहेत. यामागील समस्या अनेकदा स्क्रीन वापरण्याच्या पद्धतीत असते. दीर्घकाळ कोणताही खंड न घेता स्क्रीनकडे पाहणे, पापण्यांची पुरेशी उघडझाप न करणे आणि मध्येच विश्रांती न घेणे यामुळे डोळ्यांवर ताण येतो. डोळ्यांत कोरडेपणा जाणवणे, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येणे आणि डोकेदुखी होणे या सामान्य तक्रारी आहेत. स्क्रीन वापरण्याच्या दैनंदिन सवयींमध्ये छोटे बदल केल्यास हा ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते,” असे ओजस मॅक्सिव्हिजन आय हॉस्पिटल्समधील मोतीबिंदू आणि दृष्टिदोष सुधारणा शस्त्रक्रिया तज्ज्ञ डॉ. रोहन देढिया म्हणाले.
लॅपटॉपवर अनेक तास काम केल्यानंतर डोळे थकल्यासारखे किंवा जड झाल्यासारखे वाटणे ही असामान्य गोष्ट नाही. वाचन करताना अस्वस्थता जाणवू शकते, एकाग्रता कमी होऊ शकते किंवा सौम्य डोकेदुखी सुरू होऊ शकते. या स्थितीला सामान्यतः डिजिटल आय स्ट्रेन म्हणजेच डिजिटल उपकरणांच्या वापरामुळे डोळ्यांवर येणारा ताण असे म्हटले जाते. एकाच स्क्रीनकडे अनेक तास पाहत राहिल्यामुळे डोळ्यांना आराम मिळण्याची संधी फार कमी मिळते. ही सवय तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येचा भाग बनली असेल, तर हळूहळू डोळ्यांतील अस्वस्थता ही नेहमीचीच गोष्ट असल्यासारखी वाटू लागते.
स्क्रीनकडे लक्ष केंद्रित करून पाहताना आपण पापण्यांची उघडझाप कमी वेळा करतो. पापण्यांची उघडझाप केल्यामुळे डोळ्यांच्या पृष्ठभागावर अश्रूंचा ओलावा पसरतो. त्यामुळे पापण्यांची उघडझाप कमी झाल्यास डोळ्यांत कोरडेपणा आणि जळजळ जाणवू शकते. डोळ्यांत जळजळ होणे, लालसरपणा येणे, डोळ्यांतून पाणी येणे किंवा डोळ्यांत काहीतरी कण असल्यासारखे वाटणे, ही त्याची सामान्य लक्षणे आहेत. विशेषतः जेव्हा लोक संगणकासमोर सलग अनेक तास बसून काम करतात तेव्हा वातानुकूलित कार्यालयांमध्ये ही समस्या अधिक वाढू शकते.
आपण दिवसभरातील बराच वेळ मोबाईल, लॅपटॉप आणि टॅब्लेटसारख्या उपकरणांवर जवळच्या वस्तू पाहण्यात घालवतो. अनेक तास असे केल्यानंतर मोबाईल किंवा संगणकावरून नजर हटवून दूरच्या वस्तूकडे पाहताना अस्वस्थता जाणवू शकते. जवळच्या अंतरावरून काम करताना नियमित विश्रांती घेतल्यास डोळ्यांना आराम मिळण्याची संधी मिळते. कधीकधी स्क्रीनकडे पाहण्याचा अतिरेक झाल्याचे पहिले लक्षण म्हणजे डोकेदुखी.
स्क्रीनवरील लहान अक्षरे, स्क्रीनवरून परावर्तित होणारा प्रखर प्रकाश किंवा लॅपटॉपच्या अगदी जवळ बसणे या सर्व गोष्टी डोकेदुखीस कारणीभूत ठरू शकतात. आपण डिजिटल उपकरणांचा वापर कशा प्रकारे करतो हेही महत्त्वाचे असते. दीर्घकाळ मोबाईल खाली धरून पाहिल्याने मान आणि खांद्यांवर ताण येऊ शकतो. त्यामुळे दिवसाच्या अखेरीस जाणवणारी अस्वस्थता आणखी वाढू शकते.
मोबाईल बाजूला ठेवण्यापूर्वी आणखी एक संदेश तपासणे किंवा आणखी एक व्हिडिओ पाहणे सहज घडते. मात्र, यामुळे स्क्रीनकडे पाहण्याचा वेळ पटकन आणखी 30 मिनिटांनी वाढू शकतो. रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीनचा वापर केल्याने झोपण्याची वेळ पुढे ढकलली जाऊ शकते आणि झोपेचा कालावधी कमी होऊ शकतो. परिणामी, दुसऱ्या दिवशी सकाळी डोळ्यांत कोरडेपणा, थकवा किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. दिवसभर स्क्रीन वापरल्यामुळे आधीच आलेल्या थकव्यात यामुळे आणखी भर पडते.
बहुतेक लोकांसाठी स्क्रीनचा वापर पूर्णपणे टाळणे व्यवहार्य नाही. महत्त्वाचे हे आहे की आपण त्यांचा वापर कशा प्रकारे करतो. यासाठी 20-20-20 नियम उपयुक्त ठरू शकतो. दर 20 मिनिटांनी सुमारे 20 फूट अंतरावरील एखाद्या वस्तूकडे 20 सेकंद पाहावे. स्क्रीन डोळ्यांपासून आरामदायी अंतरावर ठेवणे, तिच्या प्रकाशाची तीव्रता योग्य प्रकारे समायोजित करणे, अक्षरांचा आकार वाढवणे आणि पापण्यांची उघडझाप करण्याची सवय जाणीवपूर्वक ठेवणे यामुळेही डोळ्यांवरील ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
सतत अंधुक दिसणे, डोळ्यांत कोरडेपणा जाणवणे, डोळ्यांत वेदना होणे किंवा वारंवार डोकेदुखी होणे या तक्रारींकडे केवळ स्क्रीनच्या वापरामुळे उद्भवलेल्या समस्या म्हणून दुर्लक्ष करू नये. लक्षणे कायम राहिल्यास त्यामागील कारण शोधण्यासाठी नेत्रतपासणी करून घेणे उपयुक्त ठरते. आपल्या दैनंदिन जीवनातून स्क्रीन नाहीशा होण्याची शक्यता कमी आहे. मात्र, डोळ्यांना नियमित विश्रांती देणे ही एक सोपी सवय आहे. ही सवय प्रत्येकाने आपल्या दिनचर्येत समाविष्ट करणे फायदेशीर ठरेल.
