अर्थशास्रातील नोबेल पुरस्कारांची घोषणा, अमेरिकेतील या दोन अर्थशास्रांची नावे जाहीर

अर्थशास्रातील नोबेल पुरस्कार 2026 जाहीर करण्यात आले आहे. अर्थशास्रज्ञ रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकल वुडफोर्ड यांना अर्थशास्रातील नोबेल जाहीर करण्यात आले आहे. या दोघांना हा पुरस्कार अशा मॉडेलना विकसित करण्याच्या योगदानासाठी देण्यात आले आहे ज्यानी सरकार आणि केंद्रीय बँकांना आर्थिक संकट आणि बाजारातील चढ- उतारांशी लढण्यास मदत मिळते. स्वीडनची राजधानी रॉयल स्वीडीश अकादमी ऑफ सायन्सने स्टॉकहोममध्ये या पुरस्कार विजेत्यांच्या नावाची घोषणा केली आहे. दोन्ही अर्थशास्रज्ञांना आर्थिक स्थिरता कायम राखण्यासाठी खास आधार तयार करण्याच्या कामांसाठी निवडण्यात आले आहे. पुरस्कारांची घोषणा करताना अकादमीने म्हटले की त्यांच्या शोधामुळे अर्थव्यवस्थेत वेग आणि मंदीच्या चढ-उतारांना कमी करण्यास मदत मिळते.

रॉबर्ट हॉल कॅलिफोर्नियाच्या स्टॅनफोर्ड यूनिव्हर्सिटीशी संबंधित आहेत. पुरस्काराची घोषणा झाल्यानंतर वुडफोर्ड यांनी न्यूयॉर्कवरुन समितीशी बोलणी केली. त्यांनी सांगितले की त्यांच्यासाठी हा मोठा सन्मान आणि याची अपेक्षा त्यांनी कधी केली नव्हती. अर्थशास्र पुरस्कार समितीचे अध्यक्ष जॉन हासलर यांनी म्हटले की दोन्ही अर्थशास्रांनी अशा मॉडेलच्या मजबूतीसाठी सैद्धांतिक आधार तयार केला आहे. ज्याचा वापर आता जगभरातील सरकारे आणि केंद्रिय बँका करत असतात. या मॉडेलने अर्थव्यवस्थेत अचानक आलेल्या बदलांना समजणे आणि त्यांचा मुकाबला करण्याची क्षमता चांगली झाली आहे. यामुळे ऊर्जा संकट वा घरगुतू खर्चात अचानक होणाऱ्या बदला सारख्या स्थितीचा समावेश आहे.

अकादमीच्या मते, दोन्ही अर्थशास्त्रज्ञांच्या संशोधनामुळे धोरणकर्त्यांना आर्थिक संकटांचा प्रभाव कसा कमी करायचा हे समजण्यास मदत होते. ऊर्जेच्या किमतींमध्ये अचानक होणारी वाढ किंवा लोकांच्या खर्चाच्या पद्धतींमधील बदल अर्थव्यवस्थेवर दबाव आणू शकतात. अशा वेळी, मध्यवर्ती बँका आणि सरकारे आर्थिक स्थिरता टिकवून ठेवण्यासाठी अधिक चांगले निर्णय घेण्यासाठी या मॉडेल्सचा वापर करू शकतात. गेल्यावर्षी, व्यवसायातील नवीन कल्पना आणि नवोपक्रमांवर संशोधन करणाऱ्या तीन अर्थशास्त्रज्ञांना हा पुरस्कार देण्यात आला होता. त्यांच्या कार्यातून हे दिसून आले की, नवीन उत्पादने आणि शोध आर्थिक वाढीला कशी चालना देतात आणि यामुळे अनेक जुने व्यवसाय मागे पडत असले तरी लोकांचे राहणीमान सुधारतात.

नोबेल पुरस्कार संदर्भात जाणूया

अर्थशास्त्राच्या पुरस्काराचे अधिकृत नाव आल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मृती प्रित्यर्थ अर्थशास्राचे स्वेरिजेस रिक्सबँक पुरस्कार आहे. स्वीडनच्या केंद्रिय बँकेने 1968 मध्ये याची सुरुवात केली होती. आल्फ्रेड नोबेल १९ व्या शतकातील स्वीडीश व्यावसायिक आणि रसायनशास्रज्ञ होते. ज्यांनी डायनामाईटचा शोध लावला होता आणि ५ नोबेल पुरस्कारांची स्थापना केली होती. तांत्रिक रुपाने अर्थशास्राचा हा पुरस्कार नोबेलच्या मुळ पाच पुरस्कार श्रेणीत सामील नाही. तरीही याला देखील दरवर्षी १० डिसेंबर रोजी अन्य नोबल पुरस्कारांसोबत दिला जातो. ही तारीख १८९६ मध्ये आल्फ्रेड नोबेल यांची पुण्यतिथी आहे. दर वर्षी या पुरस्काराच्या रकम १.२ कोटी स्वीडीश क्रोना ( सुमारे ११.५८ कोटी ) आहे. गेल्या आठवड्यात वैद्यक, भौतिक,रसायन शास्र, साहित्य आणि शांततेचे पुरस्कार जाहीर झाले होते.