3600 मृतदेहांचा खच, लाखो डॉलर्स पाण्यात अन् भारतीयांची…इराण युद्धात कोणी काय गमावलं?

अमेरिका आणि इराणमध्ये सुरु असलेले युद्ध जवळपास 40 दिवसांनंतर शांत झाले आहे. पुढील दोन आठवडे हे दोन्ही देश एकमेकांवर हल्ला करणार नसल्याचे म्हटले जात आहे. अमेरिकेने पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांच्या माध्यमातून 20 दिवसांच्या सीजफायरला मान्यता दिली. इराणने देखील हा प्रस्ताव मान्य केला. पण 10 अटी ठेवल्या. पण या युद्धात दोन्हीही देशांचे मोठे नुकसान झाले आहे. आता या नुकसानाचा आकडा किती आहे? चला जाणून घेऊया…

प्रश्न १: अमेरिका आणि इस्त्रायलने या युद्धातून काय मिळवले आणि काय गमावले?

उत्तर: अमेरिका आणि इस्त्रायल यांनी मिळून इराणच्या लष्करी शक्तीला जबरदस्त धक्का दिला. इराणची नौसेना जवळपास पूर्णपणे नष्ट झाली, मिसाइल आणि ड्रोन क्षमता खूप कमी झाली, एअर डिफेन्स सिस्टम आणि न्यूक्लियर कार्यक्रम अनेक वर्षे मागे ढकलला गेला. सुप्रीम लीडर आयातुल्लाह अली खामेनेई यांच्यासह अनेक वरिष्ठ नेते मारले गेले आणि इराणच्या अनेक लष्करी इन्फ्रास्ट्रक्चर साइट्स उद्ध्वस्त झाल्या. ट्रंप यांनी याला ‘पूर्ण आणि संपूर्ण विजय’ म्हटले आणि सांगितले की, यूरेनियमचा मुद्दाही ‘परफेक्टली टेकन केअर ऑफ’ झाला आहे. पण नुकसानही खूप मोठे होते.

तसेच, सेंटर फॉर स्ट्रॅटेजिक अँड इंटरनॅशनल स्टडीज (CSIS) च्या अहवालानुसार, अमेरिकेला ८०.४ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त खर्च करावा लागला. अमेरिकेच्या अनेक तळांवर आणि दूतावासांवर हल्ले झाले. सॉफ्ट पॉवरला मोठा धक्का बसला. गल्फ देश आणि युरोपशी संबंध बिघडले. इस्त्रायलमध्ये डझनभर लोक मारले गेले. लेबनानमध्ये जमीनी लढाईत मोठी किंमत चुकवावी लागली आणि हिजबुल्लाहला पूर्णपणे संपवता आले नाही. जागतिक तेल संकटामुळे अमेरिकन नागरिकांनाही महागाई सहन करावी लागली. एकूणच, लष्करी पातळीवर यश मिळाले, पण रेजिम चेंज (सत्ता बदल) होऊ शकला नाही आणि कायमस्वरूपी शांतीऐवजी फक्त तात्पुरता सीजफायर झाला.

प्रश्न २: इराणने या युद्धातून काय मिळवले आणि काय गमावले?

उत्तर: इराणसाठी सर्वात मोठी उपलब्धी ही होती की, त्यांचे शासन टिकले. आयातुल्लाह अली खामेनेई यांच्या मृत्यूनंतर मोजतबा खामेनेई यांना नवीन सुप्रीम लीडर बनवण्यात आले आणि हार्डलाइनर्सची पकड अधिक मजबूत झाली. इराणने अमेरिका-इस्त्रायलला सीजफायरसाठी भाग पाडले आणि इस्लामाबादमध्ये चर्चेच्या टेबलावर बसण्यास भाग पाडले.

स्ट्रेट ऑफ होर्मुज बंद करून इराणने जगाला तेल संकटाचा धडा दिला. तेलाच्या किंमती वाढवून काही दिवस अतिरिक्त उत्पन्नही कमावले आणि आपल्या १०-सूत्री योजनेची ‘स्वीकृती’ मिळवल्याचा दावा केला. मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, इराणने रोज १३० मिलियन डॉलर कमाई केली. इराणने अमेरिकी तळ आणि खाडी देशांना नुकसान पोहोचवले, ज्यामुळे त्याने आपली ताकद दाखवली. पण नुकसानही प्रचंड होते. इराणमध्ये सुमारे ४,००० लोक मारले गेले. रुग्णालये, शाळा, विद्यापीठे आणि तेल-गॅस सुविधा (जसे खार्ग बेट) उद्ध्वस्त झाल्या. लष्करी इन्फ्रास्ट्रक्चर, नौसेना आणि एअर डिफेन्स जवळपास नष्ट झाले. अर्थव्यवस्था पूर्णपणे विस्कटली, लाखो लोक बेघर झाले आणि हिजबुल्लाहसारख्या सहयोगी गटांनाही मोठा धक्का बसला. एकूणच, इराणने दाखवून दिले की तो सहजासहजी मोडणारा नाही, पण आतून झालेला विनाश खूप गंभीर होती.

भारताला मोठे आर्थिक नुकसान

इराणने स्ट्रेट ऑफ होर्मुज पूर्णपणे बंद केल्यामुळे भारताला मोठ्या आर्थिक नुकसानीला सामोरे जावे लागले. या बंदीमुळे भारताची ८५ ते ९० टक्के कच्च्या तेलाची (क्रूड ऑयल) आणि निम्मी एलपीजी पुरवठा व्यवस्था पूर्णपणे ठप्प झाली. यामुळे जागतिक बाजारात तेलाच्या किंमती ७० डॉलर प्रति बॅरलवरून एकदम ११० ते १२० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत झपाट्याने वाढल्या.देशात पेट्रोल आणि डिझेलसाठी मोठ्या रांगा लागल्या. एलपीजी सिलेंडरचा ब्लॅक मार्केट दर ४,००० रुपयांपर्यंत गेला. अनेक रेस्टॉरंट्स बंद पडू लागले आणि अनेक ठिकाणी लोकांनी स्वयंपाकासाठी लाकूड आणि कोळसा वापरण्यास सुरुवात केली.