PM मोदींनी केलेले ऊर्जा बचतीचे आवाहन योग्य का आहे? जागतिक परिस्थिती भयानक, कोणत्या देशात काय निर्बंध?

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील युद्धामुळे जागतिक ऊर्जा संकट निर्माण झाले आहे. या संकटाच्या काळात अनेक देशांची सरकारे नागरिकांना इंधनाचा वापर कमी करण्याचे, प्रवास मर्यादित ठेवण्याचे आणि ऊर्जा बचतीचे आवाहन करत आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेले संयमाचे आवाहन हे याच जागतिक पद्धतीचा भाग आहे. अनेक देशांनी केवळ आवाहनांवर न थांबता इंधन रेशनिंग, सक्तीचे वर्क फ्रॉम होम, इंधन मर्यादा, वेगमर्यादा आणि प्रवास निर्बंध यांसारखे कठोर उपाय लागू केले आहेत, जेणेकरून 2026 च्या तेल संकटाचा सामना करता येईल.

जागतिक पातळीवरील परिस्थिती काय?

• जागतिक ऊर्जा संकटाला उत्तर म्हणून IEA Tracker नुसार सुमारे 40 देशांनी (आणि युरोपियन आयोगाने) आपत्कालीन ऊर्जा बचतीचे उपाय लागू केले आहेत.
• 40 हून अधिक देशांनी इंधन आणि प्रवासासंदर्भात उपाययोजना केल्या.
• विकसित अर्थव्यवस्थांनी उत्पादन शुल्क कपात, सरकारी मदत योजना, किंमतवाढीविरोधी इशारे आणि वाहतूक, शेती व जास्त इंधन वापरणाऱ्या क्षेत्रांसाठी विशेष मदत जाहीर केली.
• 3 देशांनी स्वयंपाकाच्या तेल/LPG वापरावर थेट मर्यादा आणल्या (रेशनिंग, अर्धे सिलिंडर भरणे किंवा इलेक्ट्रिक/PNG पर्यायांकडे वळणे).
• 18 देशांनी प्रवास कमी करण्यासाठी उपाययोजना केल्या (इंधन रेशनिंग, पर्यायी दिवसांवर वाहन वापर, सार्वजनिक वाहतूक व कारपूल प्रोत्साहन, खासगी/सरकारी वाहनांवर मर्यादा आणि EV प्रोत्साहन).
• 13 देशांनी Work From Home (WFH) आणि रिमोट वर्कला प्रोत्साहन दिले, विशेषतः सरकारी क्षेत्रात.
• 35 पेक्षा अधिक देशांनी ऊर्जा बचतीसाठी व्यापक मोहिमा राबवल्या — ज्यात प्रकाश/AC मर्यादा, सरकारी प्रवास कपात आणि ऊर्जा कार्यक्षमतेवर भर होता.

निवडक आपत्कालीन ऊर्जा बचत उपाय

वर्क फ्रॉम होम / लवचिक कामकाज

अनेक देशांनी सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी घरून काम करण्यास प्रोत्साहन दिले किंवा सक्ती केली, जेणेकरून प्रवास कमी होईल. याची उदाहरणे खालील प्रमाणे…

• पाकिस्तान – 4 दिवसांचा आठवडा + 50% रिमोट काम
• इंडोनेशिया – शुक्रवारी WFH
• श्रीलंका – बुधवारी कार्यालये बंद
• दक्षिण कोरिया – लवचिक कामकाज व्यवस्था
• कंबोडिया
• लाओ PDR
• मलेशिया
• फिलिपाईन्स
• थायलंड
• व्हिएतनाम
• पेरू
• इजिप्त

AC / कूलिंग मर्यादा

वीज बचतीसाठी कार्यालये आणि सार्वजनिक इमारतींमध्ये तापमान मर्यादा निश्चित करण्यात आली आहेत, याची उदाहरणे खालीलप्रमाणे…

• बांगलादेश – 25°C
• सिंगापूर – 25°C, पंख्यांचा वापर प्राधान्याने
• कंबोडिया – 24–25°C
• मलेशिया – 24°C
• श्रीलंका – 26°C
• थायलंड – 26°C
• जॉर्डन – सरकारी कार्यालयांत AC बंदी

सरकारी प्रवासावरील निर्बंध

अधिकृत हवाई व रस्ते प्रवास तसेच परदेश दौऱ्यांवर मर्यादा. याची उदाहरणे खालीलप्रमाणे…

• जॉर्डन – तात्पुरती बंदी
• पाकिस्तान – परदेश दौऱ्यांवर बंदी
• इजिप्त
• इंडोनेशिया
• मलेशिया
• दक्षिण कोरिया – सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी odd-even नियम
• पनामा
• टांझानिया – सामूहिक बस प्रवास

शाळा आणि विद्यापीठे

काही ठिकाणी शाळा बंद, आठवडे कमी किंवा ऑनलाइन शिक्षण. याची उदाहरणे खालीलप्रमाणे…

• बांगलादेश – विद्यापीठे बंद
• श्रीलंका – बुधवारी सुट्टी
• लाओ PDR – आठवडा 3 दिवसांचा
• पाकिस्तान – 100% ऑनलाइन
• पेरू

जनजागृती मोहिमा आणि सक्तीचे उपाय

नागरिक, उद्योग आणि कार्यालयांना ऊर्जा बचतीचे आवाहन.

• ऑस्ट्रेलिया – “Every Little Bit Helps”
• कंबोडिया – वीज बचतीचे सरकारी आवाहन
• दक्षिण कोरिया – ऊर्जा बचतीवरील सार्वजनिक मोहीम
• सिंगापूर – “Let’s Save Energy Together” मोहीम
• नेदरलँड्स – राष्ट्रीय तेल संकट योजना सुरू
• पाकिस्तान – रात्री 8 नंतर बाजार बंद, सरकारी बैठकांवर मर्यादा
• मादागास्कर – 15 दिवसांची ऊर्जा आपत्कालीन स्थिती
• स्पेन – सौर ऊर्जा आणि घरगुती सुधारणांसाठी करसवलती
• थायलंड – ऑफिसमध्ये ऊर्जा बचतीचे नियम
• युनायटेड किंगडम – हीट पंप आणि घरगुती ऊर्जा सुधारणा अनुदान
• व्हिएतनाम – स्थानिक प्रशासनाला ऊर्जा बचतीचे निर्देश

वाहतूक आणि इंधन उपाय

इंधन रेशनिंग, odd-even नियम, वेगमर्यादा, सार्वजनिक वाहतूक आणि EV प्रोत्साहन.

• दक्षिण कोरिया – वाहन वापरासाठी odd-even दिवस
• श्रीलंका – QR कोड इंधन रेशनिंग
• म्यानमार – पर्यायी दिवस वाहन वापर + EV एक्सचेंज
• बांगलादेश – इंधन मर्यादा
• पाकिस्तान – मोफत सार्वजनिक वाहतूक, वेगमर्यादा
• इंडोनेशिया – बायोडिझेल आणि EV प्रोत्साहन

व्यापक ऊर्जा कार्यक्षमता उपाय

सौर ऊर्जा प्रकल्प, LED रूपांतरण, हीट पंप अनुदान, EV स्वीकार वाढवणे यावर खालील देशांनी भर दिला आहे.

• युके
• नेदरलँड्स
• स्पेन
• फ्रान्स
• चिली
• कंबोडिया
• लाओ PDR
• म्यानमार
• थायलंड

ऊर्जा आपत्कालीन स्थिती जाहीर

• मादागास्कर – 15 दिवस
• मार्शल आयलंड्स – 90 दिवस
• तुवालू – एका बेटावर 2 आठवडे
• फिलिपाईन्स आणि श्रीलंका – राष्ट्रीय ऊर्जा आणीबाणी

विशेष निर्बंध

• मालदीव, नेपाळ – LPG सिलिंडर अर्धे भरणे
• पाकिस्तान – बाजार लवकर बंद
• इजिप्त, श्रीलंका – होर्डिंग/बिलबोर्ड लाईट बंद