भारतात दररोज किती लाख सिलिंडर वापरले जातात? जाणून घ्या

भारत हा जगातील दुसरा सर्वात मोठा LPG ग्राहक बनला आहे. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की 140 कोटी लोकसंख्या असलेल्या या देशात दररोज किती सिलिंडर वापरले जातात? हा आकडा तुम्हाला केवळ आश्चर्यच नाही तर भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेचे किती मोठे आव्हान आहे, जाणून घ्या. आकडेवारीबद्दल बोलायचे झाले तर गेल्या दशकात भारतात LPG ची मागणी वेगाने वाढली आहे. सध्याचे रिपोर्ट आणि वापराची पद्धत पाहता, भारत रोज 15 ते 20 लाख LPG सिलिंडर (14.2 किलो) वापरतो. वजनात मोजले तर भारत दरवर्षी सुमारे 28 ते 30 दशलक्ष मेट्रिक टन LPG वापरतो. सकाळी पहिल्या चहापासून रात्रीच्या जेवणापर्यंत, देशातील कोट्यवधी घरांमध्ये जळणारे स्टोव्ह या अवजड पुरवठा साखळीवर अवलंबून आहेत.

प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेचा एवढ्या मोठ्या प्रमाणात वापर होण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. ही योजना सुरू झाल्यापासून ग्रामीण भारतात LPG ची व्याप्ती जवळपास 99 टक्क्यांपर्यंत वाढली आहे. पूर्वी गावातील लोक लाकडे आणि कोळशावर अवलंबून असायचे आता दर महिन्याला कोट्यवधी सिलेंडर भरले जात आहेत. आज भारतात LPG ग्राहकांची संख्या 30 कोटींच्या पुढे गेली आहे. हेच कारण आहे की दररोज लाखो सिलिंडर बॉटलिंग प्लांटमधून बाहेर काढले जातात आणि ट्रक आणि डिलिव्हरी व्हॅनद्वारे रस्त्यावर पोहोचवले जातात, जे जगातील सर्वात मोठ्या लॉजिस्टिक ऑपरेशन्सपैकी एक मानले जाते.

एका दिवसाच्या व्यत्ययामुळे किती नुकसान होते? तथापि, एवढ्या मोठ्या वापराशी संबंधित एक मोठे आव्हान देखील आहे. भारत आपल्या गरजेच्या एकूण LPG पैकी 55 ते 60 टक्के LPG परदेशातून आयात करतो. आम्ही प्रामुख्याने सौदी अरेबिया, कतार आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) सारख्या देशांवर अवलंबून आहोत. जेव्हा जेव्हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर किंवा मध्यपूर्वेत युद्धसदृश परिस्थिती उद्भवते, तेव्हा या लाखो सिलिंडरच्या दैनंदिन पुरवठ्यावर संकट कोसळते. जर जहाजांची ये-जा एक दिवस देखील बंद राहिली तर देशातील 20 लाख घरांच्या चूलीवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळेच सरकार आता ‘स्ट्रॅटेजिक रिझर्व्ह’ आणि देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्यावर भर देत आहे.

केवळ घरगुती स्वयंपाकघरच नव्हे, तर व्यावसायिक क्षेत्रात (हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि उद्योग) LPG चा दैनंदिन वापर खूप जास्त आहे. गेल्या काही वर्षांत निळ्या रंगाच्या व्यावसायिक सिलिंडरची मागणीही वेगाने वाढली आहे. औद्योगिक कामे आणि मोठ्या हॉटेल्समध्ये दररोज हजारो टन गॅस वापरला जातो. सरकार आता हळूहळू शहरांमध्ये LPG ला पर्याय म्हणून पाईप्ड नॅचरल गॅस (PNG) ला प्रोत्साहन देत आहे, जेणेकरून सिलिंडरच्या वाहतुकीचा खर्च कमी होईल आणि रस्त्यांवरील ट्रकचा भार कमी होईल.