विमानतळावर मोठमोठी विमानं दिसतात, पण हेलिकॉप्टर कुठेच दिसत नाहीत; प्रवासी वाहतुकीत त्यांचा वापर का टाळला जातो?

जेव्हा आपण हवाई प्रवासासाठी विमानतळावर जातो, तेव्हा आपल्याला धावपट्टीवर लहान-मोठ्या प्रवासी विमानांच्या लांबच लांब रांगा दिसतात. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की ज्याप्रमाणे लोक बस किंवा ट्रेनने एका शहरातून दुसऱ्या शहरात प्रवास करतात, त्याचप्रमाणे रोजच्या व्यावसायिक हवाई प्रवासासाठी हेलिकॉप्टर का वापरले जात नाहीत? प्रमुख विमानतळांवर प्रवासी विमानांच्या मध्ये हेलिकॉप्टर उतरताना किंवा उड्डाण करताना का दिसत नाहीत?

यामागे विमान वाहतुकीशी संबंधित अनेक तांत्रिक, सुरक्षितता आणि आर्थिक कारणे आहेत. हेलिकॉप्टर व्यावसायिक विमानसेवा म्हणून न चालवण्यामागचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे त्यांचा प्रचंड खर्च. विमानचालन तज्ञांच्या मते, हेलिकॉप्टर उडवण्याचा आणि त्याची देखभाल करण्याचा प्रति तास खर्च हा एका सामान्य विमानापेक्षा कित्येक पटींनी जास्त असतो. हेलिकॉप्टरची रचना आणि त्याच्या फिरणाऱ्या पात्यांमागील तंत्रज्ञान खूपच गुंतागुंतीचे असते.

एका मोठ्या हेलिकॉप्टरला प्रत्येक तासाच्या उड्डाणानंतर अनेक तास तांत्रिक तपासणी आणि देखभालीची आवश्यकता असते. शिवाय हेलिकॉप्टरला जास्त इंधन लागते आणि त्यांची प्रवासी क्षमता मर्यादित असते. जर विमान कंपन्यांनी हेलिकॉप्टर सेवा सुरू केली, तर तिकिटाची किंमत इतकी वाढेल की सर्वसामान्य प्रवाशाला ती परवडणार नाही. प्रवासी विमानांच्या तुलनेत हेलिकॉप्टरचा वेग खूपच कमी असतो. एकीकडे व्यावसायिक जेट विमान ताशी 800 ते 900 किलोमीटरचा वेग गाठू शकते, तर बहुतेक हेलिकॉप्टरचा कमाल वेग ताशी सुमारे 250 ते 300 किलोमीटर असतो.

शिवाय, हेलिकॉप्टर एकदा इंधन भरून खूप लांबचा प्रवास करू शकत नाहीत. त्यांची पल्ला गाठण्याची क्षमता साधारणपणे 400 ते 900 किलोमीटरपर्यंत मर्यादित असते. त्यामुळे लांबच्या प्रवासासाठी हेलिकॉप्टर हा एक व्यावहारिक पर्याय नाही. व्यावसायिक विमाने साधारणपणे 30000 ते 40000 फूट उंचीवर उडतात. जिथे ढग आणि खराब हवामानाचा प्रभाव कमी असतो. याउलट सर्वसाधारण हेलिकॉप्टर 10000 ते 14000 फुटांपेक्षा जास्त उंचीवर उडू शकत नाहीत.

कमी उंचीवर उडल्यामुळे त्यांना सोसाट्याचा वारा, पाऊस आणि खराब हवामानाचा सामना करावा लागतो. ज्यामुळे प्रवासातील गैरसोय आणि धोका वाढतो. प्रमुख व्यावसायिक विमानतळांवर हेलिकॉप्टर न दिसण्यामागे हवाई वाहतूक आणि सुरक्षा नियम हे मुख्य कारण आहे. हेलिकॉप्टरच्या मोठ्या फिरणाऱ्या पात्यांमुळे हवेत प्रचंड दाब आणि भोवरे निर्माण होतात. या जोरदार वाऱ्यांमुळे जवळपास उभ्या असलेल्या किंवा उडणाऱ्या लहान विमानांचा तोल बिघडू शकतो.

याव्यतिरिक्त हेलिकॉप्टर विमानांपेक्षा खूप जास्त गोंगाट करतात. खूप हळू चालतात. व्यस्त विमानतळाच्या धावपट्टीवर कमी वेगाची हेलिकॉप्टर आणि जास्त वेगाची जेट विमाने एकाच वेळी उड्डाण करत असल्यास हवाई वाहतूक नियंत्रणासाठी अडचणी निर्माण होऊ शकतात. हेलिकॉप्टरला उड्डाण किंवा अवतरणासाठी लांब धावपट्टीची आवश्यकता नसते. ते लहान हेलिपॅडवरही उतरू शकतात. या फायद्यामुळे ते दुर्गम डोंगराळ प्रदेश, वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थिती, समुद्रातील तेल विहिरींवर कर्मचाऱ्यांची वाहतूक, व्हीआयपींची ये-जा आणि चार धाम यात्रेसारख्या धार्मिक तीर्थयात्रांसाठी अधिक उपयुक्त ठरतात.