आयुर्वेदानुसार दूध उकळण्यासाठी कोणते भांडे वापरावे?

दूध हे संपूर्ण आहार मानले जाते, कारण त्यामध्ये शरीराला आवश्यक असणारी अनेक पोषक तत्त्वे असतात. दुधात कॅल्शियम, प्रथिने, व्हिटॅमिन D, व्हिटॅमिन B12, पोटॅशियम आणि फॉस्फरस मुबलक प्रमाणात आढळतात. विशेषतः कॅल्शियममुळे हाडे आणि दात मजबूत राहतात. भारतीय परंपरेत, स्वयंपाकघर हे केवळ स्वयंपाक करण्याचे ठिकाण मानले जात नव्हते, तर ते आरोग्याशी संबंधित म्हणून पाहिले गेले आहे. जेवण जितके महत्वाचे आहे तितकेच ते शिजवण्याची पद्धत आणि भांडी असणे देखील तितकेच महत्वाचे आहे. विशेषत: दुधाबद्दल बोलायचे झाले तर ते योग्य भांड्यात उकळणे खूप महत्वाचे आहे. म्हणून दूध कोणत्या भांड्यात उकळून घ्यावे हे समजून घेणे गरजेचे आहे. आम्ही तुम्हाला काही भांड्यांबद्दल सांगणार आहोत जे भारतीय स्वयंपाकघरात खूप वापरले जातात, परंतु या भांड्यांमध्ये दूध उकळणे तुमच्या आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते.

चला तर मग जाणून घेऊया दूध उकळण्यासाठी कोणते भांडे योग्य आहे आणि कोणते नाही?
ब्राँझची भांडी – ब्राँझमध्ये उकळून दूध पचविणे सोपे मानले जाते. हे वात आणि पित्त संतुलित करण्यास मदत करते. असे म्हटले जाते की ब्राँझमध्ये दूध उकळल्याने त्यात असलेले जीवाणू कमी होऊ शकतात. परंतु अशी भांडी स्वच्छ ठेवण्यासाठी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.

पितळेची भांडी – पितळेच्या भांड्यात स्वयंपाक करणे आयुर्वेदात चांगले मानले जाते. तज्ज्ञांच्या मते, पितळेमध्ये उकळलेले दूध त्यातील पोषक घटक टिकवून ठेवते. हे रोग प्रतिकारशक्ती, यकृत आणि पाचक समस्या वाढविण्यास उपयुक्त मानले जाते. तथापि, पितळेच्या भांड्यांची योग्य स्वच्छता आणि पत्र्याचा लेप करणे आवश्यक आहे.

स्टेनलेस स्टील – आजकाल बहुतेक घरांमध्ये स्टेनलेस स्टीलची भांडी वापरली जातात. आयुर्वेदात हा एक निष्क्रिय म्हणजेच सामान्य धातू मानला गेला आहे. यात विशेष औषधी गुणधर्म नाहीत, परंतु ते सुरक्षित आणि वापरण्यास सोपे आहे. त्यामुळे दूध उकळण्यासाठी हा एक सुरक्षित पर्याय मानला जातो.

मातीची भांडी – आजही खेड्यांमध्ये मातीच्या भांड्यात दूध उकळले जाते. मातीच्या भांड्यात मंद आचेवर उकळल्याने दुधाची पोषण क्षमता टिकून राहते . पोटातील गॅस आणि अपचनाच्या समस्यांमध्येही हे साहाय्यक मानले जाते .

या भांड्यांमध्ये दूध उकळणे टाळा
ॲल्युमिनियम- आयुर्वेदानुसार त्यात दूध उकळल्याने पोषक घटक कमी होऊ शकतात आणि दीर्घकाळापर्यंत मेंदूशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात.

नॉन-स्टिक- जास्त उष्णतेमध्ये त्यातून रासायनिक पदार्थ बाहेर पडण्याचा धोका असतो.