Gulam Nabi Azad: ज्यांच्याबद्दल बोलताना नरेंद्र मोदींनाही अश्रू झाले अनावर! कोण आहेत गुलाम नबी आझाद? त्यांचा राजकीय प्रवास…
"आम्ही आयुष्यभर कांदे खाल्ले आहेत त्यामुळे आम्हाला 24 तास राष्ट्रवादाचा गजर करण्याची गरज नाही, असा या किस्स्याचा अर्थ होता. जे नवे 'मुस्लिम' झाले आहेत, ते दिखाव्यासाठी राष्ट्रवाद-राष्ट्रवाद करतात. ते जास्त कांदे खात आहेत. असंही गुलाम नबी आझाद म्हणाले होते.
25 फेब्रुवारी 2016. राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेते गुलाम नबी आझाद (Gulam Nabi Azad) बोलण्यासाठी उभे राहिले. त्यांनी आपल्या भाषणाची सुरुवात एका किस्स्याने केली, ते म्हणाले की, 1977 मध्ये जेव्हा ते दिल्लीला नवीन आले, तेव्हा त्यांना इथे येऊन एक म्हण कळाली, लोक त्यांना नेहमी म्हणत, तू जास्त बोलतो आहेस, जास्त कांदे खातो आहेस. हे त्यांना समजले नाही. मग एके दिवशी त्याने हळूच एका ज्येष्ठ नेत्याला या म्हणीचा अर्थ विचारला. त्या ज्येष्ठ नेत्याने एक गोष्ट सांगितली. ते म्हणाले की, एक पंडित (Pandit) मुसलमान झाला. पण आपण मुसलमान झालो आहोत, हे तो कसं सांगणार? त्यामुळे तो पंडित जेव्हा मुस्लिम मेजवान्यांना जायचा तेव्हा तो जास्त कांदे खायचा, कारण पंडित कांदा खात नाहीत. म्हणजे स्वत:ला कट्टर मुस्लिम (Muslim) सिद्ध करण्यासाठी तो आणखी थोडा कांदे खात असे. हा किस्सा सांगताना खरं तर गुलाम नबी आझाद यांनी भाजपवर निशाणा साधला होता. “आम्ही आयुष्यभर कांदे खाल्ले आहेत त्यामुळे आम्हाला 24 तास राष्ट्रवादाचा गजर करण्याची गरज नाही, असा या किस्स्याचा अर्थ होता. जे नवे ‘मुस्लिम’ झाले आहेत, ते दिखाव्यासाठी राष्ट्रवाद-राष्ट्रवाद करतात. ते जास्त कांदे खात आहेत. असंही गुलाम नबी आझाद म्हणाले होते.
गुलाम नबी आझाद यांचा प्रेमविवाह आहे, असं लोकांना वाटतं
गुलाम नबी आझाद यांनी अशा चतुराईने भाजपला घेरले, लोकांनीही या गोष्टी ऐकल्या आणि लोकंही यावर खूप हसले. असंच काहीसं व्यक्तिमत्त्व आहे कट्टर काँग्रेसी असल्याचा दावा करणाऱ्या गुलाम नबी आझाद यांचं. त्यांच्या पत्नी शमीम देव आजाद या काश्मीरच्या प्रसिद्ध गायिका आहेत, त्यांना पद्मश्री पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आलंय. गुलाम नबी आझाद यांचा प्रेमविवाह आहे, असं लोकांना वाटतं. पण शमीमने एका मुलाखतीत सांगितलं होतं की, दोन्ही कुटुंब एकमेकांना खूप आधीपासून ओळखतात. ते लहानपणापासूनच एकमेकांशी परिचित होते. लग्नाचा कधी विचार केला नाही, पण दोघांनाही गाण्यांमध्ये रस होता. गुलाम नबी आझाद यांनाही गाण्याची आवड आहे. ते कवीही चांगले आहेत. गाण्यात कुठे कमतरता आहे, हेही गुलाम नबी आझाद एकदम चपखलपणे सांगू सांगतात.
गुलाम नबी आझाद एक भावनिक व्यक्ती
काही दिवसांपूर्वीच गुलाम नबी आझाद यांना राज्यसभेत रडताना लोकांनी पाहिलं होतं. ‘मी आयुष्यात फक्त पाच वेळा रडलो आहे. आई-वडील वारल्यावर मी खूप रडलो, पण काही घटना अशा होत्या की, ज्यावर मी रडलो, रडलो. संजय गांधी यांचे निधन, दुसऱ्यांदा इंदिरा गांधींची हत्या, राजीव गांधींच्या मृत्यूवर तिसऱ्यांदा आणि चौथ्यांदा ओरिसात त्सुनामी आली होती. सोनिया गांधींनी मला तिथे जायला सांगितलं. माझे वडील आजारी होते, तरीही मी तिथे गेलो होतो. मी शेकडो प्रेतं समुद्रात तरंगताना पाहिली, आणि खूप रडलो. यानंतर ते 2005 सालचा किस्सा सांगतात, जेव्हा नरेंद्र मोदी यांनी राज्यसभेतून निवृत्तीच्या होताना गुलाम नबी आझाद यांचा उल्लेख केला. 2005 मध्ये गुलाम नबी आझाद जम्मू-काश्मीरचे मुख्यमंत्री होते. गुजरातमधील लोकांचा एक गट पर्यटनासाठी काश्मीरमध्ये पोहोचला होता. पण ते दहशतवाद्यांच्या बॉम्बचे लक्ष्य बनले. त्यात 8 जणांचा मृत्यू झाला. अनेक जण जखमीही झाले. आझादही घटनास्थळी पोहोचले. पीडित मुलांनी पायांना मिठी मारली. आमचे वडील कुठे आहेत, अशी विचारणा ते करू लागले. आझाद यांच्याकडे काहीच उत्तर नव्हतं. ते असहाय्यतेने रडू लागले. त्यांनी हात जोडले आणि ते म्हणाले आम्हाला तुम्हाला फळे आणि फुले घेऊन परत पाठवायचे आहे पण प्रेत घेऊन परत पाठवत आहोत. व्हेरी सॉरी. माफ करा!
From ANI Archives 30 July 2007: Then J&K CM Ghulam Nabi Azad sees off terrorist attack victims from Gujarat
Earlier today, PM Modi got emotional in Parliament when referring to this incident pic.twitter.com/2v5LVAXU1c
— ANI (@ANI) February 9, 2021
गुलाम नबी आझाद यांनी जखमींना विमानाने गुजरातला परत पाठवले. यासोबतच सन्मानपूर्वक प्रेतंही पाठवण्यात आली. घटनेच्या वेळी गुजरातचे मुख्यमंत्री असलेल्या नरेंद्र मोदी यांच्या मनालाही हेच भावले.
बागेवर खूप प्रेम
शेर-ओ-शायरीशिवाय आझाद यांना ज्याची आवड आहे, ती म्हणजे त्याची बाग. 2006 मध्ये एनडीटीव्हीच्या एका कार्यक्रमात त्यांनी सांगितलं होतं की, निवृत्त होण्यापूर्वी मला काश्मीरला परतायचं होतं. पण कदाचित असं करण्यामागचं प्रमुख कारण म्हणजे बागांबद्दलची त्याची आसक्ती. दिल्लीतही त्यांनी आपल्या बागेत खूप मेहनत घेतली आहे. आझाद यांनी दिल्लीत काश्मीरची निर्मिती केली आहे, त्यामुळे हे देखील अत्यंत खरे आहे, असे पंतप्रधान मोदी यांनी राज्यसभेत केलेल्या भाषणात म्हटले होते. आज तकशी बोलताना गुलाम नबी आझाद म्हणतात, “मला वाटतं माझ्या बागेत फुलांच्या २५-२६ जाती आहेत. मी मुख्यमंत्री असताना काश्मीरमध्ये आशियातील पहिली ट्युलिप गार्डन बांधली. आज ते एक पर्यटन स्थळ आहे. मी केवळ फुलेच उगवत नाही, तर मी स्वत: बियाणे ठेवतो, वनस्पती गोळा करतो, तयार करतो. कुठे काय दिसेल, मग मी ते वेगवेगळ्या ठिकाणी ठेवतो.” या छंदासाठी त्यांना अनेक पुरस्कारही मिळाले आहेत. त्याच्या बागेला सीपीडब्ल्यूडीने बक्षीसही दिले आहे. बंगल्यातील बाग सुंदर करण्यासाठी नितीश कुमार गुलाम नबी आझाद यांना टिप्स देत असत.
महाराष्ट्रातील वाशीममधून जिंकून,लोकसभेत!
डोडा हा जम्मू-काश्मीरमधील एक जिल्हा आहे. गुलाम नबी आझाद यांचा जन्म ७ मार्च १९४९ रोजी येथील एका गावात झाला. त्याच्या वडिलांचे नाव रहमतुल्ला बट होते. १९७२ साली श्रीनगरच्या काश्मीर विद्यापीठातून त्यांनी प्राणिशास्त्र या विषयात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली. १९७५ पासून राजकारणाकडे कल होता. दिल्लीला आले. १९८० त ते युवक काँग्रेसचे अध्यक्ष झाले होते. याच वर्षी ते पहिल्यांदाच लोकसभेत पोहोचले. तेही महाराष्ट्रातील वाशीममधून जिंकून. १९८२ साली ते इंदिरा गांधींच्या सरकारमध्ये उपमंत्रीही होते. १९८५ मध्ये ते पुन्हा संसदेत पोहोचले. यानंतर १९९० मध्ये ते राज्यसभेवर निवडून गेले. नरसिंह राव यांच्या सरकारमध्येही ते मंत्री होते. 2005 मध्ये ते जम्मू-काश्मीरचे मुख्यमंत्री झाले. 2008 मध्ये PDPने पाठिंबा काढून घेतला तेव्हा सरकार पडलं, त्यानंतर पुन्हा एकदा आझाद दिल्लीला पोहोचले. मनमोहन सिंग सरकारमध्ये आरोग्यमंत्री झाले. 2014 मध्ये काँग्रेसने त्यांना राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेतेपदाची जबाबदारी दिली. त्यांचा राज्यसभेचा कार्यकाळ 2021 मध्ये संपला आहे.
आझाद आजकाल खूप चर्चेत आहेत
गुलाम नबी आझाद हल्ली खूप चर्चेत आहेत. विशेषत: राज्यसभेची मुदत संपल्यापासून. त्यांच्या जाण्याच्या जाण्यादरम्यान पंतप्रधान नरेंद्र मोदी ज्या प्रकारे भावनाविवश झाले, त्यावरून आझाद भाजपमध्ये प्रवेश करणार का, अशी अटकळ बांधली जात आहे. आज तकच्या सिधी बात या कार्यक्रमातही प्रभू चावला यांनी त्यांना हाच प्रश्न विचारला. त्यावर आझाद म्हणाले की, मी काँग्रेसवासी आहे,होतो आणि राहील. मी कधीही भाजपमध्ये जाऊ शकत नाही आणि मोदी कधीही काँग्रेसमध्ये प्रवेश करू शकत नाहीत. पूर्वीच्या नेत्यांची विचारधारा वेगळी होती, लढायाही झाल्या, पण आदर राखला गेला, असे ते म्हणतात. राज्यसभेत निरोपाच्या वेळी जे काही घडलं ते अगदी तसंच होतं.
ते अजून एक किस्सा सांगतात
‘१९८० साल, संजय गांधी संसदेत फार कमी बोलत असत. पण त्या वेळी ते बराच वेळ बोलले. ते अटलजींच्या विरोधात बोलत होते. मी त्याचा कुर्ता ओढत खाली बसा असं सांगत होतो, कारण ते बोलले तर खूप बोलतील असं माझं ,म्हणणं होतं. पण अटलजी जेव्हा बोलले तेव्हा ते संजयची स्तुती करत बोलले. “आज संजय माझ्या विरोधात खूप काही बोलला पण मी काही बोलणार नाही. गेल्या निवडणुकीत संजयला आम्ही मुद्दा बनवला होता, त्यावेळी ते नेते नव्हते. इंदिराजी, आज तुम्ही खुर्चीवर असाल तर संजय गांधी त्यामागे आहेत. आज संजय नेता आहे आणि मी त्या नेत्याच्या विरोधात काहीही बोलणार नाही.”
