कचऱ्यात फेकलेला एक जुना फोन तुम्हाला कसा करेल कंगाल? जाणून घ्या

आजच्या डिजीटल युगात प्रत्येकाकडे स्मार्टफोन असणे अनिवार्य झाले आहे. हल्ली नवीन तंत्रज्ञान बाजारात आले की जुना फोन बदलून नवीन फोन घेण्याची क्रेझ वाढली आहे. मात्र, जुने किंवा खराब झालेले स्मार्टफोन अनेकदा घरात वर्षानुवर्षे पडून असतात. बरेच लोक त्यांना निरुपयोगी समजून थेट घरातील कचऱ्यात फेकून देतात. जर तुम्हीही असे करत असाल तर सावधान. कारण बंद असलेला किंवा डेड झालेला स्मार्टफोनसुद्धा पर्यावरण, आरोग्य आणि तुमच्या वैयक्तिक सुरक्षेसाठी अत्यंत धोकादायक ठरू शकतो.

बंद पडलेल्या स्मार्टफोनमध्ये ‘लिथियम-आयन’ बॅटरी असते. फोन वापरात नसला तरीही या बॅटरीवर दाब पडल्यास, अतिउष्णतेमुळे किंवा कचऱ्यात इतर वस्तूंशी घासल्या जाऊन तिचा अचानक स्फोट होऊ शकतो. अशा घटनांमुळे कचरा गोळा करणाऱ्या वाहनांमध्ये किंवा डम्पिंग ग्राउंडवर भीषण आग लागण्याचा धोका असतो, ज्यामुळे जवळच्या लोकांच्या आणि सफाई कामगारांच्या सुरक्षिततेला मोठा धोका निर्माण होतो.

मानवी आरोग्यावर आणि वन्यजीवांवर विपरीत परिणाम

स्मार्टफोनच्या निर्मितीमध्ये काच, प्लॅस्टिकसोबतच पारा (Mercury), शिसे (Lead) आणि कॅडमियम (Cadmium) यांसारख्या अत्यंत घातक आणि विषारी घटकांचा वापर केला जातो. जेव्हा तुटलेला किंवा खराब झालेला फोन थेट कचऱ्यात फेकला जातो, तेव्हा पावसाच्या पाण्यामुळे किंवा उष्णतेमुळे ही रसायने हळूहळू माती आणि भूगर्भातील पाण्यात झिरपतात. यामुळे पाणी आणि जमीन प्रदूषित होऊन मानवी आरोग्यावर आणि वन्यजीवांवर विपरीत परिणाम होतात.

अनेकांचा असा समज असतो की फोन बंद पडला म्हणजे त्यातील डेटा नष्ट झाला. पण तंत्रज्ञांच्या मते, फोन पूर्णपणे बंद असला तरीही त्यातील फोटो, व्हिडिओ, महत्त्वाचे दस्तऐवज आणि वैयक्तिक माहिती मेमरी चिपवर सुरक्षित राहू शकते. जर हा फोन चुकीच्या व्यक्तीच्या हातात पडला, तर तुमचा वैयक्तिक डेटा चोरीला जाऊ शकतो. गुन्हेगारी प्रवृत्तीचे लोक जुन्या किंवा फेकून दिलेल्या फोनमधून मेमरी चिप काढून त्यातील डेटा रिकव्हर करण्याचा प्रयत्न करतात. यामध्ये तुमचे वैयक्तिक फोटो, पासवर्ड्स आणि बँकिंग-संबंधित माहिती चुकीच्या लोकांच्या हाती लागल्यास, मोठ्या आर्थिक फसवणुकीला सामोरे जावे लागू शकते.

जुन्या स्मार्टफोनची विल्हेवाट लावण्याची योग्य पद्धत काय?

तुम्हाला तुमचा जुना फोन भंगारात किंवा कचऱ्यात न टाकता सुरक्षितपणे निकालात काढायचा असेल तर खालील पर्यायांचा वापर करा

• ई-कचरा पुनर्वापर केंद्र : जुने किंवा खराब झालेले स्मार्टफोन नेहमी प्रमाणित ई-कचरा संकलन केंद्रांमध्येच जमा करावेत.
• अधिकृत सेवा केंद्र : तुम्ही मोबाईल उत्पादक कंपन्यांच्या अधिकृत सेवा केंद्रात जाऊन तुमचा जुना फोन सुपूर्द करू शकता.
• एक्सचेंज ऑफर्सचा लाभ : अनेक नामांकित कंपन्या आणि ई-कॉमर्स वेबसाईट जुन्या फोनच्या बदल्यात नवीन फोनवर आकर्षक डिस्काउंट किंवा एक्सचेंज बोनस देतात.
• ई-कचरा संकलन डबे : अनेक शहरांमध्ये सरकारी एजन्सी आणि खाजगी संस्थांनी मॉल किंवा सार्वजनिक ठिकाणी ई-कचरा संकलन डबे बसवले आहेत, तिथे तुम्ही तुमच्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तू टाकू शकता.

(टीप: जुना फोन कधीही फेकून देण्यापूर्वी किंवा कोणालाही देण्यापूर्वी, शक्य असल्यास तो फॅक्टरी रीसेट करा. तसेच त्यातील सिम कार्ड व मेमरी कार्ड काढून घ्यायला विसरू नका.)