शिकवणी घेऊन केला उदरनिर्वाह, लिहिली 1500 गाणी, आजही त्यांची गाणी कायम ट्रेंडमध्ये असतात
बॉलिवूडमध्ये असे अनेक गीतकार आहेत ज्यांची गाणी जगभरात प्रसिद्ध आहेत. यामधील एक गीतकार असा होता ज्याने 1500 पेक्षा जास्त गाणी लिहिली. त्यांच्या निधनानंतरही त्यांची गाणी ट्रेंडमध्ये असल्याचे पाहायला मिळते.
हिंदी चित्रपटांमध्ये असे अनेक गीतकार होऊन गेले, ज्यांनी लिहिलेली गाणी दशकांनंतरही लोकांच्या ओठावर आहेत. असेच एक गीतकार होते अंजान, ज्यांनी लिहिलेली ‘खइके पान बनारस वाला’, ‘ओ साथी रे’ आणि ‘रोते हुए आते हैं सब’ यांसारखी गाणी आजही लोकांना आवडतात. मात्र, ही अविस्मरणीय गाणी लिहिणाऱ्या अंजान यांना चित्रपटसृष्टीत स्वतःची जागा मिळवणे सोपे नव्हते. एकेकाळी असाही काळ होता, जेव्हा त्यांना आपला खर्च भागवण्यासाठी मुलांना ट्यूशन द्यावे लागले. नंतर मात्र त्यांनी आपल्या लेखणीच्या जोरावर हिंदी सिनेमात अशी ओळख निर्माण केली की अमिताभ बच्चन यांच्या अनेक चित्रपटांतील गाणी त्यांची ओळख बनली.
अंजान यांचे खरे नाव लालजी पांडे होते. त्यांचा जन्म २८ ऑक्टोबर १९३० रोजी उत्तर प्रदेशातील बनारस येथे झाला. लहानपणापासूनच त्यांना कविता आणि शायरीची आवड होती. शब्दांशी खेळणे आणि आपल्या भावना कवितांद्वारे व्यक्त करणे त्यांना आवडत असे. बनारसमध्ये राहताना त्यांच्या कविता स्थानिक वर्तमानपत्रे आणि नियतकालिकांमध्ये छापून येऊ लागल्या होत्या. ते कविसंमेलने आणि काव्यगोष्टींमध्येही सहभागी होत असत. याच आवडीने पुढे त्यांना चित्रपटगीतकार बनण्याचा मार्ग दाखवला.
अंजान यांचा प्रारंभिक प्रवास
अंजान यांनी आपली स्वप्ने साकार करण्यासाठी मुंबईचा रस्ता धरला. मात्र, येथे पोहोचल्यानंतर त्यांना लगेच काम मिळाले नाही. चित्रपटांमध्ये ओळख मिळवण्यासाठी त्यांना अनेक वर्षे संघर्ष करावा लागला. या काळात घरचा खर्च भागवणेही सोपे नव्हते. ते मुलांचे ट्यूशन घेत असत आणि त्यातून मिळणाऱ्या उत्पन्नातून आपल्या गरजा भागवत असत. एकीकडे रोजीरोटीची चिंता होती, तर दुसरीकडे चित्रपटांसाठी गाणी लिहिण्याचे स्वप्न. कठीण परिस्थिती असूनही त्यांनी लेखन सोडले नाही आणि संधीची वाट पाहत राहिले.
पहिली संधी कशी मिळाली
शेवटी १९५३ मध्ये त्यांना प्रेमनाथ यांच्या ‘प्रिजनर ऑफ गोलकोंडा’ या चित्रपटासाठी गाणी लिहिण्याची संधी मिळाली. हे त्यांच्या चित्रपट कारकिर्दीचे प्रारंभबिंदू मानले जाते. या चित्रपटासाठी त्यांनी ‘लहर ये डोले कोयल बोले’ आणि ‘शहीदों अमर है तुम्हारी कहानी’ यांसारखी गाणी लिहिली. ते सातत्याने काम करत राहिले आणि छोट्या-मोठ्या प्रकल्पांसाठी गाणी लिहित राहिले. त्यांच्या कारकिर्दीत १९६३ मध्ये आलेला ‘गोदान’ हा चित्रपट एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला. पंडित रविशंकर यांच्या संगीताने नटलेल्या या चित्रपटातील गाण्यांनी लोकांचे लक्ष वेधले. यात त्यांनी ‘हियरा जरत जरत’, ‘पिपरा के पतवा’ आणि ‘जनम लियो ललना’ यांसारखी गाणी लिहिली.
३०० हून अधिक चित्रपटांसाठी १५०० हून अधिक गाणी
अंजान यांनी आपल्या कारकिर्दीत ३०० हून अधिक चित्रपटांसाठी १५०० हून अधिक गाणी लिहिली. त्यांनी हिंदी चित्रपटांसोबत भोजपुरी सिनेमातही काम केले. भोजपुरी चित्रपट ‘बलम परदेसिया’ मधील गाणीही खूप आवडली गेली. अंजान यांनी आपल्या आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसांपर्यंत लेखनाशी नाते कायम ठेवले. त्यांच्या कवितांचे पुस्तक ‘गंगा तट का बंजारा’ १९९७ मध्ये प्रकाशित झाले होते. सांगितले जाते की अमिताभ बच्चन यांनी या पुस्तकाचे विमोचन केले होते. ३ सप्टेंबर १९९७ रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले. त्यावेळी त्यांचे वय ६६ वर्षे होते.
