निरोगी राहण्यासाठी दिवसातून किती वेळा लघवीला जाणे आवश्यक? डॉक्टर म्हणतात…

सध्या धावपळीची जीवनशैली, कामाचा व्याप किंवा प्रवासातील गैरसोय यामुळे अनेकदा आपण लघवी रोखून धरतो. सुरुवातीला ही गोष्ट सामान्य वाटत असली तरी वैद्यकीय भाषेत याला युरिनरी रिटेंशन (Urinary Retention) संबंधित एक गंभीर समस्या मानले जाते. शरीरातील उत्सर्जित आणि विषारी पदार्थ वेळेवर बाहेर न काढल्यास त्याचा थेट आणि कायमस्वरूपी परिणाम आपल्या अंतर्गत अवयवांवर होऊ शकतो. लघवी रोखल्यामुळे शरीरात नेमके काय बदल होतात आणि त्याचे भविष्यातील धोके काय आहेत, याची माहिती आज आपण जाणून घेणार आहोत.

१. मूत्राशयाची लवचिकता नष्ट होणे

मूत्राशय हे एका लवचिक फुग्यासारखे असते, जे लघवी साठल्यावर विस्तारते. परंतु, वारंवार आणि दीर्घकाळ लघवी रोखून धरल्यामुळे मूत्राशयाचे स्नायू अतिप्रमाणात ताणले जातात. यामुळे कालांतराने मूत्राशयाची नैसर्गिक आकुंचन पावण्याची क्षमता संपते. याचा परिणाम म्हणजे मूत्राशय पूर्णपणे रिकामे होऊ शकत नाही, ज्याला वैद्यकीय भाषेत अंडरॲक्टिव्ह ब्लॅडर असे म्हणतात.

२. किडनी स्टोन आणि युरिक ॲसिडचा धोका

लघवीमध्ये युरिया, क्रिएटिनिन आणि अमोनिया यांसारखे घातक टाकाऊ पदार्थ असतात. जेव्हा लघवी जास्त वेळ शरीरात साठून राहते, तेव्हा यातील क्षारांचे स्फटिकीकरण होऊ लागते, ज्यामुळे किडनी स्टोन होण्याचा धोका ५० टक्क्यांनी वाढतो. इतकेच नाही तर, मूत्र प्रवाहाचा दाब उलट दिशेने गेल्यास किडनी फेल देखील होऊ शकते.

३. पेल्विक फ्लोअर स्नायू कमकुवत होणे

लघवी रोखून धरण्यासाठी आपण ज्या स्नायूंचा वापर करतो, त्यांना पेल्विक फ्लोअर मसल्स असे म्हणतात. सततच्या दाबामुळे हे स्नायू कमकुवत होतात. यामुळे भविष्यात युरीनरी इनकॉन्टिनन्स म्हणजेच लघवीवर नियंत्रण न राहण्याची समस्या उद्भवते. अशा स्थितीत हसताना, खोकताना किंवा शिंकतानाही कधीकधी लघवी होण्याची शक्यता निर्माण होते.

४. मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI)

लघवीमध्ये नैसर्गिकरित्या काही बॅक्टेरिया असतात. वेळेवर लघवी केल्यास हे बॅक्टेरिया शरीराबाहेर फेकले जातात. मात्र, लघवी साठवून ठेवल्यास हे बॅक्टेरिया मूत्राशयात वेगाने वाढतात. त्यामुळे संसर्ग निर्माण होतो. यामुळे लघवी करताना जळजळ होणे, ओटीपोटात दुखणे, ताप येणे आणि लघवीतून दुर्गंधी येणे यांसारखे त्रास होतात.

कशी घ्याल काळजी?

प्रसिद्ध तज्ज्ञ डॉ. एल.एच. घोटेकर यांच्या मते, निरोगी व्यक्तीने दिवसातून किमान ६ ते ७ वेळा लघवी करणे आवश्यक आहे. लघवी रोखणे म्हणजे शरीरातील कचरा पुन्हा शरीरातच मुरवणे होय. यामुळे केवळ मूत्रमार्गच नाही, तर संपूर्ण पचनसंस्था आणि रक्ताभिसरणावरही ताण येतो. यासाठी दिवसातून २-३ लीटर पाणी प्या, मात्र एकाच वेळी जास्त पिण्याऐवजी थोड्या थोड्या अंतराने पिणे हितकारक ठरते.

कामात कितीही व्यस्त असलात तरी दर ३ ते ४ तासांनी लघवीला जाण्याची सवय लावा. पेल्विक स्नायू मजबूत करण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने केगल व्यायाम (Kegel Exercises) करा. सार्वजनिक शौचालये वापरताना संसर्ग टाळण्यासाठी सॅनिटायझर किंवा पुरेशी स्वच्छता बाळगा, असा सल्ला डॉक्टरांनी दिला आहे.