उन्हाळ्यात वारंवार तोंडाच्या अल्सरच्या समस्या होतात? ‘हे’ घरगुती उपाय नक्कीच ठरतील रामबाण

उन्हाळा सुरू झाल्यावर, अनेक लोक थंड पेये आणि आंब्यासारख्या फळांची आतुरतेने वाट पाहत असले तरी, अनेकांना तोंडातील अल्सरच्या समस्येशीही झुंजावे लागू लागते. हे लहान फोड किरकोळ वाटू शकतात, परंतु त्यामुळे जेवताना, बोलताना आणि अगदी पाणी पितानाही खूप अस्वस्थता येऊ शकते. तीव्र उष्णता, शरीरातील वाढलेले तापमान, निर्जलीकरण, अनियमित खाण्याच्या सवयी आणि जास्त प्रमाणात मसालेदार किंवा तळलेले पदार्थ खाणे ही तोंडातील अल्सरची मुख्य कारणे आहेत. कधीकधी, पोटाच्या समस्या किंवा जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळे देखील अल्सर होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत, लोक लगेच औषधोपचाराचा आधार घेतात, परंतु वारंवार होणाऱ्या अल्सरसाठी घरगुती उपाय अधिक प्रभावी ठरू शकतात.

उन्हाळा सुरू झाल्यावर तुम्हालाही तोंडातील अल्सरचा त्रास होत असेल, तर हा लेख तुमच्यासाठी आहे. येथे आम्ही काही घरगुती उपाय सांगणार आहोत, जे अल्सरपासून आराम मिळवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. तोंडाचा अल्सर, ज्याला सामान्यतः मुंहाचा फोड किंवा मुखाल्सर म्हणूनही ओळखले जाते, हा तोंडातील आतल्या बाजूच्या ऊतींवर होणारा वेदनादायक, लहान फोड असतो. हे फोड साधारणपणे तोंडाच्या जीभेवर, जिभेच्या आतल्या बाजूवर, ओठांच्या आतल्या भागावर किंवा गालांच्या आतील बाजूवर निर्माण होतात. तोंडाचे अल्सर अनेक कारणांमुळे होऊ शकतात आणि त्याचे मूळ कारण पूर्णपणे एकच नसते.

सर्वसाधारणपणे पोषणाची कमतरता, विशेषतः लोह, व्हिटॅमिन B12, फॉलिक ऍसिड किंवा झिंक यांचे कमतरता, तोंडाच्या ऊतींच्या आरोग्यावर परिणाम करून अल्सर निर्माण करू शकतात. ताण-तणाव, मानसिक दबाव किंवा थकवा हेही अल्सर होण्याचे सामान्य कारण मानले जाते.

काही लोकांमध्ये अतिसंवेदनशील किंवा झीजलेली तोंडाची पृष्ठभाग (उदा. दातांच्या धारांनी किंवा चुकीच्या दातांच्या बनावट मुळे) देखील अल्सरला कारणीभूत ठरू शकते. तोंडाचा अल्सर संक्रमणामुळे सुद्धा होऊ शकतो. काही वेळा बॅक्टेरिया किंवा व्हायरस तोंडातील ऊतींवर परिणाम करून फोड निर्माण करतात. त्याशिवाय, काही औषधांचा दुष्परिणाम (उदा. NSAIDs, काही अँटीबायोटिक्स) किंवा हॉर्मोनल बदल (महिला महिनावारीत किंवा गर्भधारणेदरम्यान) सुद्धा अल्सरला प्रवृत्त करतात.

तोंडाच्या अल्सराचे मुख्य लक्षण म्हणजे तोंडात तिखट, वेदनादायक फोड, लालसर कडा, खवखवणारी भावना आणि खाण्या-पिण्यात त्रास. जरी हे फोड सामान्यपणे ७-१४ दिवसांत आपोआप बरे होतात, तरी वारंवार अल्सर येणे, मोठ्या फोडांचे निर्माण होणे किंवा रक्तस्राव होणे यासारख्या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे. तोंडाचा अल्सर हा अनेक घटकांच्या संयोगामुळे होतो—पोषणातील कमतरता, मानसिक ताण, तोंडाची जखम, संक्रमण किंवा औषधांचा परिणाम. योग्य आहार, तोंडाची स्वच्छता, तणाव कमी करणे आणि आवश्यकतेनुसार डॉक्टरांचा सल्ला घेणे या उपायांनी अल्सर कमी होऊ शकतो आणि पुनरावृत्ती टाळता येऊ शकते.

तोंडाचा अल्सरवर कोणते घरगुती उपाय करावे?

मधाचा वापर – आयुर्वेद तज्ञ किरण गुप्ता सांगतात की, तोंडातील अल्सरसाठी मध हा एक चांगला पर्याय आहे. मधामध्ये जीवाणूनाशक गुणधर्म असतात, जे अल्सर लवकर बरे होण्यास मदत करतात. दिवसातून २ ते ३ वेळा अल्सरवर मध लावा आणि तसाच राहू द्या. यामुळे अल्सरमधील जळजळ तर कमी होईलच, शिवाय ते लवकर बरे होण्यासही मदत होईल.

खोबरेल तेलही चालेल

नारळाचे तेल फोड कमी करण्यासाठी देखील उपयुक्त ठरू शकते. त्यातील दाहक-विरोधी गुणधर्म सूज आणि वेदना कमी करतात. कापसाच्या बोळ्याने फोडांवर नारळाचे तेल लावा. हे दिवसातून दोनदा करा. तुम्हाला लवकरच आराम मिळेल.

तुळशीची पाने – आयुर्वेदात, तुळशीची पाने अनेक आजारांपासून आराम देण्यासाठी प्रभावी मानली जातात. ही नैसर्गिक औषधी गुणधर्मांनी समृद्ध असलेली एक औषधी वनस्पती आहे. तुम्ही याचा उपयोग अल्सरपासून आराम मिळवण्यासाठी देखील करू शकता. यासाठी दररोज फक्त ३ ते ४ पाने चावून पाणी प्या. यामुळे तोंडातील जीवाणू कमी होतील आणि अल्सरपासून लक्षणीय आराम मिळेल.

थंड दूध किंवा दही – अल्सरपासून आराम मिळवण्यासाठी थंड दूध किंवा दही देखील उपयुक्त ठरू शकते. यामुळे शरीरातील उष्णता कमी होण्यास मदत होते. फक्त थंड दूध किंवा दही प्या. यामुळे अल्सरचा दाह कमी होतो आणि त्वरित आराम मिळतो.

मिठाचे पाणी – जर तुम्हाला तोंडात फोडांचा त्रास होत असेल, तर मिठाच्या पाण्याने गुळण्या करणे फायदेशीर ठरू शकते. कोमट पाण्यात थोडे मीठ मिसळून दिवसातून दोनदा गुळण्या करा. यामुळे तोंडातील जीवाणू नष्ट होतात आणि फोड लवकर बरे होण्यास मदत होते.