रशियाचं 25 वर्षांनी धक्कादायक पाऊल, खजान्यातलं सोनं… युद्धाच्या काळात त्या निर्णयाचा अर्थ काय?

गेल्या 4 वर्षांपासून रशिया आणि युक्रेन यांच्यातील युद्ध सुरू आहे. यात रशियाचे मोठे आर्थिक नुकसान झाले आहे. आता या युद्धाचा वाढता खर्च भागवण्यासाठी रशियाने 25 वर्षांनंतर एक मोठा निर्णय घेतला आहे. रशियाने पहिल्यांदाच आपल्या सेंट्रल बँकेच्या राखीव साठ्यातील सोने विकायला सुरुवात केली आहे. बर्लिनस्थित बीएनई इंटेलिन्यूजच्या अहवालानुसार, रशियाच्या सेंट्रल बँकेने यावर्षी जानेवारीत 3,00,000 औंस आणि फेब्रुवारीत 2,00,000 औंस सोने विकले. म्हणजेच केवळ दोन महिन्यांत एकूण सुमारे 14 टन सोने विकले गेले आहे. यातून मिळालेला पैसा युद्धात झालेले नुकसान भरून काढण्यासाठी वापरण्यात येत असल्याचे बोलले जात आहे. याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.

रशियाने 25 वर्षांनंतर म्हणजेच 2002 नंतर कोणत्याही दोन महिन्यांमध्ये केलेली ही सर्वात मोठी सोन्याची विक्री आहे. ही रशियाच्या सोन्याच्या व्यवस्थापनातील मोठी बदलाची खूण आहे. यापूर्वी वित्त मंत्रालय आणि सेंट्रल बँक यांच्यातील सोन्याचे व्यवहार बहुतेक कागदोपत्रीच होत असत. यात प्रत्यक्ष सोन्याच्या सळया एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवल्या जात नव्हत्या. मात्र आता सेंट्रल बँक थेट बाजारात प्रत्यक्ष सोन्याच्या सळया विकत असल्याचे समोर आले आहे.

रशियाकडे आता किती सोन्याचा साठा आहे?

अलिकडेच केलेल्या सोन्याच्या या विक्रीमुळे रशियाचा सोन्याचा साठा घटून 7.43 कोटी औंसांवर आला आहे. हा आकडा मागील चार वर्षांतील सर्वात कमी आकडा आहे. तरीही रशियाकडे अजूनही 2000 टनांहून अधिक सोने आहे. तो जगातील पाचवा सर्वात मोठा सोन्याचा साठा असलेला देश आहे. रशिया ज्या प्रमाणात मोठ्या प्रमाणात सोने विकत आहे, त्यावरून सरकारच्या आर्थिक स्थितीवर मोठा ताण असल्याचे समोर येत आहे. रशिया संकटात असताना सोन्याची ही विक्री होत आहे.

तेल-गॅस उत्पन्नात घट

रशियन सरकारला तेल आणि गॅसच्या विक्रीतून मोठ्या प्रमाणात निधी मुळा होता, मात्र आता या उत्पन्नात मोठी घट झाली आहे. पाश्चिमात्य देशांनी लादलेल्या निर्बंधांमुळे आणि 2020 च्या उत्तरार्धात तेलाच्या किमतीत झालेल्या घसरणीमुळे ऊर्जा कराचा एकूण सरकारी महसुलातील वाटा आता फक्त 20% पर्यंतच राहिला आहे, जो युक्रेन युद्धापूर्वीच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. तसेच गेल्या चार वर्षांपासून सुरू असलेल्या युक्रेन युद्धामुळे लष्करी खर्च खूपच वाढला आहे. त्यामुळे रशियन सरकार अडचणीत आले आहे.

सोन्याची विक्री रणनीतीचाही भाग असू शकते

रशियन सरकारचा सोने विकण्याचा निर्णय काही अंशी योग्यही ठरू शकतो, कारण सोन्याच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. अलीकडेच त्या प्रति औंस 5,000 डॉलरच्या पुढे गेल्या आहेत. यामुळे रशियाचे एकूण आंतरराष्ट्रीय राखीव भांडार 809 अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक झाले आहे, मात्र यातील सुमारे 300 अब्ज डॉलरची मालमत्ता पाश्चिमात्य देशांनी गोठवून ठेवली आहे. 14 टन सोने विकणे हे रशियासाठी मोठी बाब नसली तरी यातून सरकारला पैशांची गरज आहे हे स्पष्ट होते.