US Fighter Jets : अमेरिका इतक्यांदा ऑफर देतो, पण भारत त्यांच्याकडून कधीच फायटर विमानं का विकत घेत नाही? कारण काय?

अमेरिका आणि भारतामध्ये फक्त व्यापारी संबंध नाहीत, तर रणनितीक संबंध आहेत. बिल क्लिंटन यांच्या कार्यकाळापासून भारत-अमेरिका संबंध सुधारायला सुरुवात झाली. आता हे संबंध इतके घनिष्ठ झालेत की, अमेरिकेच्या परराष्ट्र धोरणांचा काही प्रमाणात प्रभाव आपल्याला मान्य करावा लागतो. उदहारणार्थ रशियन तेल खरेदी बंद करावी लागली. त्यानंतर टॅरिफ कमी झाला. भारत-अमेरिकेमध्ये आता फक्त वस्तूंची आयात-निर्यात होत नाही. अमेरिकेकडून भारत शस्त्रास्त्र सुद्धा खरेदी करतो. आज भारताकडे अमेरिकन बनावटीची P-8I, C-130 ग्लोबमास्टर विमानं, रोमियो, अपाचे, चिनूक सारखी हॅलिकॉप्टर्स आपण खरेदी केली आहेत. लॉकहीड मार्टिन, बोईंग या अमेरिकेतील प्रमुख फायटर विमानं, हेलिकॉप्टर्स बनवणाऱ्या कंपन्या आहेत. त्यांच्याकडून आपण ही शस्त्रास्त्र विकत घेतली आहेत.

पण आतापर्यंत भारताने कधीच अमेरिकेकडून F/A-18 सुपर हॉर्नेट, F-16, F-15E स्ट्राइक इगल ही लढाऊ विमानं विकत घेतलेली नाहीत. त्याशिवाय F-22 रॅप्टर, F-35 ही त्यांची स्टेल्थ फायटर जेट्स आहेत. सध्या इराणच्या आकाशात या फायटर विमानांचा मुक्त संचार दिसतो. इराण विरुद्ध युद्धात अमेरिके या सर्व जेट्सचा पुरेपूर वापर करत आहे. अमेरिकेने मागच्या 10 ते 15 वर्षात आपल्याला, वरती नमूद केलेली सर्व फायटर विमान विकण्याचा प्रयत्न केला. F-22 रॅप्टर, F-35 ही तर पाचव्या पिढीची फायटर विमानं आहेत. या विमानांचं वैशिष्ट्य म्हणजे ती रडारला दिसत नाहीत. म्हणजे शत्रुच्या प्रदेशात घुसून खोलवर हल्ला करण्याची क्षमता.

अमेरिकेऐवजी भारताने कोणाला प्राधान्य दिलं?

अमेरिकेने आतापर्यंत अनेकदा आपल्याला या सर्व लढाऊ विमानांच्या विक्रीचा प्रस्ताव दिला आहे. पण भारतीय एअर फोर्सने कधीच या अमेरिकन बनावटीच्या फायटर विमानांच्या खरेदीत रस दाखवला नाही. उलट भारताने अमेरिकेऐवजी रशिया आणि त्यानंतर फ्रान्सच्या फायटर जेट्सना प्राधान्य दिलं. आज आपल्याकडे रशियन बनावटीची सुखोई MKI 30, मिग-27, मिग-29 ही फायटर विमानं आहेत. मिग-21 तर भारतीय हवाई दलाचा कणा होती. पण भारताने मिग-21 विमानं सेवेतून निवृत्त केली असून भारताने सर्व लक्ष आता स्वदेशी बनावटीच्या तेजस आणि AMCA प्रोजेक्टवर केंद्रीत केलं आहे. AMCA प्रोजेक्टमध्ये भारतासाठी पाचव्या पिढीची फायटर विमानं बनवण्याचा उद्देश आहे. त्याशिवाय फ्रान्सची मिराज-2000 आणि आताची राफेल ही विमान सेवेत आहेत. भारताने फ्रान्सकडून 36 राफेल विमानं आधीच विकत घेतली आहेत. आता आणखी 114 अशी विमानं विकत घेण्याची तयारी आहे.

भारताकडे कुठली अमेरिकन विमानं आहेत?

तुम्ही पाहिलं असेल, तर भारताने रशिया आणि फ्रान्स या दोन देशांच्या फायटर जेट्सना प्राधान्य दिलं. पण अमेरिकेकडे इतक्या चांगल्या क्वालिटीची, उत्तम टेक्नोलॉजी असलेली फायटर विमानं असूनही भारताने त्याकडे पाहिलं नाही. महत्वाचं म्हणजे अमेरिकेने आपल्याला या विमान खरेदीची वारंवार ऑफर दिली आहे. पण भारताने आतापर्यंत कधीच अमेरिकेची फायटर जेट्स विकत घेतलेली नाहीत. ती खरेदी केली नाहीत. P-8I, C-130 ग्लोबमास्टर ही अमेरिकेन बनावटीची विमानं आपल्याकडे आहेत. पण ही ट्रान्सपोर्ट आणि टेहळणी मिशनसाठी वापरली जाणारी विमानं आहेत.

भारत ते दिवस अजूनही विसरलेला नाही?

भारत अमेरिकेची फायटर विमानं का विकत घेत नाहीत? हे समजून घेण्यासाठी तुम्हाला थोडं इतिहासात जावं लागेल. शीत युद्धाच्या काळात अमेरिकेची वागणूक भारत आजही विसरलेला नाही. शीत युद्धाच्या काळात अमेरिकेने पाकिस्तानला फक्त रायफल, रणगाडेच दिले नाहीत, तर F-86 Sabre, F-104 स्टार फायटर, F-86D, F-16 फाल्कन ही अत्याधुनिक लढाऊ विमानं दिलीत. पाकिस्तानने याचं विमानांनी भारताविरोधात युद्ध लढली. 2019 च्या पुलवामा हल्ल्यानंतर काश्मीरच्या आकाशात डॉगफाईट झाली. त्यावेळी पाकिस्तानने हीच F-16 फायटर विमानं वापरली होती. हे विसरता येणार नाही.

US Jet

अमेरिकेची गरज भासणार नाही अशी बांधणी

आजही रशियाची मिग-23, मिग-27, मिग-29, सुखोई-30 MKI, जॅग्वार, मिराज-2000 ही विमानं भारतीय वायू दलाचा कणा आहेत. मूळात म्हणजे अमेरिकेने पाकिस्तानला जी विमान दिली आहेत, आज भारतीय वायू दलाकडे असलेल्या फायटर जेट्सकडे तीच क्षमता आहे. भारताने खूप शांतपणे अमेरिकेची गरज भासणार नाही, अशा पद्धतीने आपल्या वायू दलाची बांधणी केली आहे.

भारत अमेरिकेची फायटर विमानं का विकत घेत नाही?

आपण अमेरिकन फायटर जेट्स आतापर्यंत विकत घेतली नाहीत, त्याचं मुख्य कारण आहे लढण्याचा अधिकार. आपण जेव्हा दुसऱ्या देशाकडून एखादी वस्तू विकत घेतो,तेव्हा त्यावर आपला सर्वाधिकार असला पाहिजे. ती वस्तू कशी वापरायची? कोणाविरुद्ध वापरायची? हे ठरवण्याचा अधिकार आपल्याला असला पाहिजे. पण अमेरिकन फायटर जेट्च्या बाबतीत असं होत नाही. तुम्ही अमेरिकन विमानं विकत घेतली की दुसऱ्याच क्षणी तुम्हाला स्पेअर पार्ट, सॉफ्टवेअर अपग्रेड, निर्यात परवाना यासाठी त्यांच्यावर अवलंबून रहावं लागतं. हेच तुम्ही रशिया आणि फ्रान्सच्या बाबतीत कधी ऐकलय का?. म्हणजे स्पेअर पार्ट किंवा अन्य गोष्टी त्यांच्याकडूनच मिळतात. पण आपण मागणी केल्यानंतर त्यांनी कधी रोखून धरलय का? ऑपरेशन सिंदूरच्यावेळी भारताने रशियन आणि फ्रेंच बनावटीची सर्व लढाऊ विमानं वापरली. पण त्या दोन देशांनी कुठला आक्षेप घेतला का?.

War plane

पाकिस्तान याचं उत्तम उदहारण

पण अमेरिकेच्या बाबतीत असं नाहीय. अमेरिकेला आज पैशांची गरज आहे, बिझनेस हवा म्हणून ते खरेदीसाठी मागे लागलेत. पण उद्या त्यांनी विमान विकली की आपल्याला बऱ्याच गोष्टींसाठी त्यांच्यावर अवलंबून रहावं लागेल. पाकिस्तानचच उदहारण घ्या ना. पाकिस्तानला त्यांनी F-16 विमान दिली. पण पाकिस्तान आज अमेरिकेच्या परवानगीशिवाय ती कुठल्याही देशाविरुद्ध वापरु शकत नाही. त्यांना दहशतवादाविरुद्ध लढण्यासाठी ती विमानं दिली आहेत. आज स्पेअर पार्ट म्हणजे सुट्ट्या भागांसाठी पाकिस्तान पूर्णपणे त्यांच्यावर अवलंबून आहे. उद्या भारताने अमेरिकेकडून F-18, F-15, F-22 विमानं विकत घेतली आणि पाकिस्तान विरुद्ध वापरायची वेळ आली, तर ते आक्षेप घेऊ शकतात. त्यामुळेच शीत युद्धातील अमेरिकेची वागणूक आणि खरेदीनंतर त्यांचं असणारं नियंत्रण या दोन मुख्य कारणांमुळे भारत कधीही अमेरिकेन फायटर जेट खरेदीच्या फंदात पडत नाही.