Pilot Meals : पायलट्सना वेगवेगळे जेवण का दिलं जातं ? अनेकांना नसेल माहीत हे कारण
विमानातील कॅप्टन आणि फर्स्ट ऑफिसर नेहमी वेगवेगळे जेवण करतात किंवा वेगवेगळ्या वेळी खातात. यामागचे कारण केवळ आवडीनिवडीचे नसून, विमान सुरक्षेशी संबंधित आहे.
विमानातील कॅप्टन आणि फर्स्ट ऑफिसर नेहमी एकच जेवण करत नाहीत, हे अनेकांना माहिती नसते. हा केवळ आवडीनिवडीचा किंवा मेन्यूचा विषय नसून, त्यामागे विमान सुरक्षेशी संबंधित महत्त्वाचे कारण आहे. अनेक एअरलाइन्स पायलट्सच्या जेवणाबाबत स्वतंत्र सुरक्षा प्रक्रिया पाळतात. भारतीय पायलट कॅप्टन स्मित मच्छार आणि अलीकडे चर्चेत आलेल्या फ्लायदुबईच्या विमान घटनेनंतर पायलट्सच्या या खाद्यसुरक्षा पद्धतीकडे पुन्हा एकदा लक्ष वेधलं गेलं आहे.
दोन्ही पायलट्सना वेगवेगळे जेवण का दिलं जातं?
कॅप्टन आणि फर्स्ट ऑफिसरने एकच अन्न खाल्ले आणि ते दूषित निघाले, तर दोघांनाही एकाच वेळी अन्नातून विषबाधा होण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत दोन्ही पायलट विमान उड्डाणाची जबाबदारी पार पाडण्यास असमर्थ ठरू शकतात.
साल्मोनेला आणि ई. कोलाईसारखे जीवाणू अन्न दूषित करू शकतात. त्यातून उलट्या, जुलाब, पोटदुखी किंवा इतर त्रास होऊ शकतात. त्यामुळे पायलटला काही काळ कॉकपिटमधील आपली जबाबदारी पार पाडणे कठीण होऊ शकते.
म्हणूनच काही एअरलाइन्समध्ये दोन्ही पायलट्सना वेगवेगळ्या प्रकारचे जेवण दिले जाते. उदाहरणार्थ, एका पायलटला चिकन दिले जाऊ शकते, तर दुसऱ्याला पास्ता, मासे किंवा शाकाहारी पर्याय दिला जाऊ शकतो. मात्र, ही पद्धत प्रत्येक एअरलाइनच्या अंतर्गत सुरक्षा नियमांवर आणि प्रक्रियांवर अवलंबून असते.
एकाच वेळी जेवण न करण्याचाही नियम
काही एअरलाइन्समध्ये कॅप्टन आणि फर्स्ट ऑफिसरने एकाच वेळी जेवण करू नये, अशी प्रक्रियाही असते. यामागचा उद्देश म्हणजे जेवण करताना एक पायलट व्यस्त असला तरी दुसरा पायलट विमानाच्या नियंत्रणावर आणि कॉकपिटमधील आवश्यक कामांवर लक्ष ठेवू शकेल.
एका पायलटच्या जेवणाच्या वेळी दुसरा पायलट फ्लाइट कंट्रोल, एअर ट्रॅफिक कंट्रोलशी कम्युनिकेशन आणि कॉकपिटमधील इतर महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळतो.
हा कायदेशीर नियम आहे का ?
पायलट्सना नेहमी वेगवेगळे जेवण देणं ही प्रामुख्याने ऑपरेशनल सुरक्षेसाठी वापरली जाणारी खबरदारी आहे. ही जगभरातील विमान वाहतूक प्राधिकरणांनी सर्व एअरलाइन्ससाठी अनिवार्य केलेली कायदेशीर अट नाही. अनेक एअरलाइन्स ही पद्धत त्यांच्या स्वतःच्या ऑपरेशनल आणि सुरक्षा प्रक्रियेचा भाग म्हणून स्वीकारतात.
या सर्व खबरदारीमागचा मुख्य उद्देश एकच आहे—विमानाच्या उड्डाणादरम्यान किमान एक पायलट निरोगी आणि विमान चालविण्यास सक्षम असावा.
