Pitru Paksha 2026 : पितृपक्षातील हे ३ दिवस चुकवू नका! श्राद्धासाठी मानले जातात खास
Pitru Paksha 2026 : पितृपक्षात पूर्वजांच्या स्मरणार्थ श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान करण्याची परंपरा आहे. या काळातील प्रत्येक तिथीला महत्त्व असले तरी ३ तिथी विशेष मानल्या जातात. जाणून घेऊया या तिथी कोणत्या आणि त्यांचे महत्त्व काय आहे.
पितृ पक्ष हा केवळ धार्मिक विधींचा काळ नसून पूर्वजांचे स्मरण आणि त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची परंपरा म्हणूनही पाहिला जातो. या काळात दिवंगत कुटुंबीयांच्या स्मरणार्थ श्राद्ध, तर्पण, पिंडदान तसेच दानधर्म केले जाते. सर्वसाधारणपणे ज्या तिथीला एखाद्या पूर्वजाचे निधन झाले असेल, त्याच तिथीला पितृपक्षात त्यांचे श्राद्ध करण्याची परंपरा आहे. मात्र, पितृपक्षातील काही तिथींना विशेष धार्मिक महत्त्व दिले जाते. २०२६ मध्ये पितृपक्षाचा कालावधी २७ सप्टेंबर ते १० ऑक्टोबर असा आहे. तसं तर पितृपक्षातील प्रत्येक दिवशी श्राद्ध करता येते. पण या ३ तिथी विशेष म्हटल्या जातात. या खास तिथींबद्दल जाणून घ्या.
पितृपक्षातील विशेष तिथींमध्ये महाभरणी श्राद्धाचा समावेश केला जातो. २०२६ मध्ये महाभरणी श्राद्ध २९ सप्टेंबर, मंगळवारी आहे. भरणी नक्षत्राशी संबंधित असल्यामुळे या श्राद्धाला धार्मिक परंपरेत विशेष महत्त्व दिले जाते. काही परंपरांनुसार मृत्यूनंतर एक वर्ष पूर्ण झाल्यानंतर भरणी श्राद्ध करण्याची प्रथा आहे. मात्र, श्राद्धविधीची पद्धत आणि त्यामागील परंपरा कुटुंब व प्रदेशानुसार वेगळी असू शकते.
माता नवमी
पितृपक्षातील नवमी तिथीला मातृ नवमी किंवा माता नवमी म्हणून विशेष महत्त्व दिले जाते. यालाच अविधवा नवमी असेही म्हटले जाते. २०२६ मध्ये मातृ नवमी ४ ऑक्टोबर, रविवारी येत आहे. या दिवशी दिवंगत आई तसेच कुटुंबातील सौभाग्यवती महिलांच्या स्मरणार्थ श्राद्ध करण्याची परंपरा अनेक कुटुंबांमध्ये आढळते. त्यामुळे माता नवमी किंवा अविधवा नवमी ही पितृपक्षातील महत्त्वाची तिथी मानली जाते.
सर्वपित्री अमावस्या
पितृपक्षातील सर्वात महत्त्वाच्या तिथींमध्ये सर्वपित्री अमावस्येचा समावेश होतो. २०२६ मध्ये सर्वपित्री अमावस्या १० ऑक्टोबर, शनिवारी आहे. ज्या पूर्वजांच्या मृत्यूची तिथी माहीत नाही किंवा काही कारणामुळे संबंधित तिथीला श्राद्ध करता आले नाही, अशा वेळी या दिवशी श्राद्ध आणि तर्पण करण्याची धार्मिक परंपरा आहे. त्यामुळे सर्वपित्री अमावस्या ही ज्ञात-अज्ञात पूर्वजांच्या स्मरणासाठी महत्त्वाची मानली जाते.
फक्त या तीन तिथींनाच श्राद्ध करायचे का?
पितृपक्षातील प्रत्येक तिथीला महत्त्व आहे. सामान्य परंपरेनुसार, ज्या तिथीला पूर्वजांचे निधन झाले असेल, त्याच तिथीला पितृपक्षात त्यांचे श्राद्ध केले जाते. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीचे निधन षष्ठी तिथीला झाले असेल तर पितृपक्षातील षष्ठीला त्यांचे श्राद्ध करण्याची पद्धत आहे. विशेष तिथींचे महत्त्व त्यांच्या विशिष्ट धार्मिक परंपरांमुळे आहे.
मृत्यूची तिथी माहीत नसेल तर काय करावे?
अनेक वेळा कुटुंबातील पूर्वजांच्या निधनाची अचूक तिथी पुढील पिढीला माहीत नसते. अशा परिस्थितीत सर्वपित्री अमावस्येला श्राद्ध, तर्पण किंवा पिंडदान करण्याची परंपरा आहे. या दिवशी ज्ञात आणि अज्ञात पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांच्या नावाने धार्मिक विधी करता येतात. विधी नेमका कसा करायचा, याबाबत आपल्या कुटुंबाची परंपरा किंवा स्थानिक पुरोहितांचा सल्ला घेणे योग्य ठरू शकते.
(डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)
