उद्यापासून सुरू होतोय कार्तिक महिना! महिनाभर पाळा ‘हे’ नियम, जाणून घ्या काय करावे आणि काय करू नये

Kartik maas 2026: हिंदू धर्माच्या परंपरेत कार्तिक महिना हा केवळ एक महिना नसून आत्मशुद्धी आणि पुण्य प्राप्तीचा विशेष काळ मानला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, या महिन्यात केलेल्या जप, तप, दान आणि स्नानाचे विशेष फळ मिळते. कार्तिक महिन्यात भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मी यांची आराधना केल्याने सुख-समृद्धी प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे. त्यामुळे या महिन्यात अनेक भाविक विविध धार्मिक नियमांचे पालन करतात. यंदा १० नोव्हेंबरपासून कार्तिक महिन्याला सुरुवात होणार असून, ९ डिसेंबर रोजी या महिन्याची समाप्ती होईल. या पवित्र महिन्यात कोणत्या गोष्टी करणे शुभ मानले जाते आणि कोणत्या गोष्टींपासून दूर राहावे, जाणून घेऊया.

कार्तिक महिन्याचे धार्मिक महत्त्व हिंदू धर्मात कार्तिक महिना भगवान विष्णूंच्या उपासनेसाठी विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, या काळात स्नान, दान, जप, तप आणि दीपदान केल्याने पुण्यप्राप्ती होते. अनेक भाविक या संपूर्ण महिन्यात सात्त्विक जीवन जगण्याचा आणि आपली दिनचर्या धार्मिक कार्यांशी जोडण्याचा संकल्प करतात.

कार्तिक महिन्यात काय करावे?

अभ्यंग स्नान – कार्तिक महिन्यात सूर्योदयापूर्वी स्नान करणे विशेष फलदायी मानले जाते. परंपरेनुसार, स्नान केल्यानंतर स्वच्छ वस्त्रे परिधान करून भगवान विष्णूंचे स्मरण केले जाते. नदी किंवा पवित्र तलावात स्नान करणे शक्य नसेल, तर घरीच स्नान करून पूजा करता येते. भगवान विष्णूंची पूजा करा – या महिन्यात भगवान विष्णूंच्या पूजेला विशेष महत्त्व आहे. भाविक सकाळी किंवा संध्याकाळी भगवान विष्णूंसमोर दिवा लावून त्यांच्या मंत्रांचा जप करू शकतात. नियमित पूजेसोबतच भजन, ध्यान आणि धार्मिक ग्रंथांचे वाचन करण्यासाठीही वेळ काढणे ही या महिन्यातील परंपरा आहे.

तुळशीची पूजा करा – कार्तिक महिन्यात तुळशी पूजनालाही विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, तुळस भगवान विष्णूंना प्रिय आहे. त्यामुळे तुळशीच्या रोपाची काळजी घेणे, त्याच्याजवळ दिवा लावणे आणि श्रद्धेने पूजा करणे शुभ मानले जाते.

संध्याकाळी दीपदान करा – कार्तिक महिन्यात दीपदानाची परंपरा विशेष प्रचलित आहे. अनेक घरांमध्ये संध्याकाळी तुळशीजवळ, मंदिरात किंवा घराच्या प्रवेशद्वारावर दिवा लावला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, दिवा हा अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याचे प्रतीक मानला जातो.

दानधर्म करा आणि गरजूंना मदत करा – कार्तिक महिन्यात अन्न, वस्त्र आणि गरजेच्या इतर वस्तूंचे दान करणे पुण्यदायी मानले जाते. या महिन्यात गरजूंना मदत करणे, भुकेल्या व्यक्तीला जेवण देणे आणि आपल्या क्षमतेनुसार इतरांच्या उपयोगी पडणे यालाही धार्मिक महत्त्व आहे.

कार्तिक महिन्यात काय करू नये?

तामसिक अन्न खाऊ नका – धार्मिक परंपरेनुसार, कार्तिक महिन्यात मांसाहार, मद्य आणि इतर तामसिक पदार्थांपासून दूर राहण्याचा सल्ला दिला जातो. काही लोक या महिन्यात कांदा आणि लसूण खाणेही टाळतात.

राग, वादविवाद आणि अपशब्द बोलणे टाळा – कार्तिक महिना हा आत्मसंयम आणि भक्तीचा काळ मानला जातो. त्यामुळे इतरांचा अपमान करणे, भांडण करणे, खोटे बोलणे आणि कोणाबद्दल मनात द्वेष ठेवणे अशा गोष्टी टाळण्याचा प्रयत्न करावा.

दानधर्म करताना दिखावा करू नका – दान करण्यामागचा उद्देश गरजू व्यक्तीला मदत करणे हा असतो, स्वतःच्या उदारतेचे प्रदर्शन करणे नव्हे. त्यामुळे आपल्या आर्थिक परिस्थितीनुसार दान करावे आणि कोणावरही दान करण्यासाठी दबाव टाकू नये.

(डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)