गुढीपाडव्याच्या दिवशी घरी काय करावे? मुहूर्त, धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व जाणून घ्या

गुढीपाडवा हा महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा आणि उत्साहाचा सण आहे. हिंदू कालदर्शिकेनुसार चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला हा सण साजरा केला जातो, जो हिंदू नववर्षाचा प्रारंभ मानला जातो. या शुभ मुहूर्तावर नवीन संकल्प आणि मांगल्याची सुरुवात केली जाते.

गुढीपाडवा मुहूर्त आणि महत्त्वाच्या वेळा:

• गुढीपाडवा तारीख: 19 मार्च 2026 (गुरुवार)
• चैत्र प्रतिपदा तिथी प्रारंभ- 19 मार्च गुरुवार, सकाळी 6 वाजून 55 मिनिटांनी
• चैत्र प्रतिपदा तिथी समाप्ती 20 मार्च शुक्रवार, सकाळी 4 वाजून 50 मिनिटांनी

गुढीपाडव्याचे धार्मिक महत्त्व

ब्रह्मदेवाची निर्मिती: पौराणिक कथेनुसार, याच दिवशी भगवान ब्रह्मदेवांनी सृष्टीची निर्मिती केली, म्हणून याला ‘ब्रह्मध्वज’ असेही म्हणतात. रामाचा विजय: प्रभू श्रीराम वनवास संपवून आणि रावणाचा वध करून अयोध्येत परतले, तेव्हा प्रजेने विजयाचे प्रतीक म्हणून गुढ्या उभारल्या होत्या. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक: हिंदू धर्मात गुढीपाडवा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त मानला जातो. या दिवशी सोने खरेदी, गृहप्रवेश किंवा नवीन व्यवसायाची सुरुवात करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते.

सांस्कृतिक महत्त्व

हा सण वसंत ऋतूच्या आगमनाचे आणि निसर्गातील बदलांचे प्रतीक आहे. महाराष्ट्रात हा सण कौटुंबिक एकोपा आणि उत्साहाचे दर्शन घडवतो. लेण्यांच्या किंवा ऐतिहासिक स्थळांच्या शूटसाठी, या दिवशीची सकाळची वेळ आणि लोकसंस्कृती टिपणे खूप सुंदर ठरेल.

तेलाच्या अंघोळीचे महत्त्व

गुढीपाडव्याच्या दिवशी पहाटे लवकर उठून सुवासिक तेल आणि उटणे लावून स्नान करण्याची परंपरा आहे. याला ‘अभ्यंगस्नान’ म्हणतात. आरोग्यदायी कारण: चैत्र महिन्यात हवामानात बदल होत असतो. उन्हाळ्याची चाहूल लागते, ज्यामुळे शरीरातील उष्णता वाढते. तेलाने मालिश केल्याने त्वचा मुलायम राहते आणि रक्ताभिसरण सुधारते.

धार्मिक श्रद्धा: असे मानले जाते की, या दिवशी तेलात ‘लक्ष्मी’ आणि पाण्यात ‘गंगा’ वास करते. अभ्यंगस्नान केल्याने व्यक्तीचे मन आणि शरीर शुद्ध होते आणि नकारात्मकता दूर होते.

घरी काय करावे? (दिवसभराचे नियोजन)

• पहाटेचे स्नान: सूर्योदयापूर्वी उठून अभ्यंगस्नान करावे.
• गुढी उभारणे: घराच्या प्रवेशद्वारी किंवा बाल्कनीत उंच काठीला रेशमी वस्त्र, कडुलिंबाची डहाळी, गाठी आणि फुलांचा हार बांधून त्यावर तांब्याचा कलश पालथा घालून ‘गुढी’ उभारावी.
• कडुलिंबाचे सेवन: या दिवशी सकाळी कडुलिंबाची पाने, जिरे, गूळ आणि ओवा यांचे मिश्रण खाण्याची प्रथा आहे. हे मिश्रण शरीरातील रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते आणि रक्ताची शुद्धी करते.
• नैवेद्य: दुपारच्या जेवणात श्रीखंड-पुरी किंवा पुरणपोळीचा बेत आवर्जून केला जातो.
• सांस्कृतिक कार्यक्रम: संध्याकाळी मित्र-मैत्रिणींना शुभेच्छा द्याव्यात.