‘स्वतःला जागृत करण्याची गरज’, जयपूर साहित्य सम्मेलनात जे. नंदकुमार यांचे भाष्य

जयपूरमधील जयपूर साहित्य महोत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी चारबाग येथे आयोजित पुस्तक चर्चा सत्रात जे. नंदकुमार यांनी लिहिलेल्या “विज्ञानात राष्ट्रीय स्वाभिमान” या पुस्तकाच्या आशयाचे स्पष्टीकरण देताना, प्रज्ञा प्रवाहचे राष्ट्रीय संयोजक जे. नंदकुमार यांनी म्हटले की, ‘स्वातंत्र्यलढ्यात समाजाच्या विविध क्षेत्रांनी आपापल्या भूमिका बजावल्या. हा संघर्ष केवळ राजकीय नव्हता; विज्ञान, कला, साहित्य, पत्रकारिता आणि समाजाच्या प्रत्येक क्षेत्राने त्यात सक्रिय भूमिका बजावली. प्राचीन ऐतिहासिक किंवा उपनिषदिक विज्ञानाचा दर्जा बाजूला ठेवून, ब्रिटीश राजवटीतही जगदीशचंद्र बोस आणि रघुनाथ साहा सारख्या अनेक शास्त्रज्ञांनी आपापल्या क्षेत्रात जागतिक दर्जाचे संशोधन केले.’

पुढे बोलताना जे. नंदकुमार म्हणाले की, ‘खगोलशास्त्र, गणित, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, वैद्यकशास्त्र आणि शेती या क्षेत्रातील भारताच्या महत्त्वपूर्ण योगदानाची ब्रिटिशांनी आणि गुलामगिरीच्या भारतीयांनी दखल घेतली नाही. उलट, येथे केले जाणारे सर्व संशोधन अंधश्रद्धाळू, बनावट आणि अवैज्ञानिक आहे हे सिद्ध करण्याचा कट रचण्यात आला. वास्तव अगदी उलट आहे.’

जे. नंदकुमार यांनी पुढे बोलताना म्हटले की, ‘भारतीय बुद्धिमत्तेने केलेले शोध नेहमीच मानवी कल्याणासाठी फायदेशीर ठरले आहेत. कोविड-19 महामारीच्या काळातही, भारताने विकसित केलेल्या लसी जवळजवळ 100 देशांमध्ये मोफत पाठवण्यात आल्या. सर्व वैज्ञानिक संशोधनावर वैश्विक कल्याणाची भावना होती. लस देणाऱ्या विमानावर प्रदर्शित केलेला नारा होता “सर्वे संतु निरामय: हे भारताचे सार आहे.’

जे. नंदकुमार यांनी म्हटले की, ‘स्वातंत्र्यानंतरही 75 वर्षांत जो आत्मविकास व्हायला हवा होता, तो अपूर्ण राहिला. भावी पिढ्यांना हे लक्षात घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे की भारतीय विज्ञान, त्याच्या सारासह, जागतिक कल्याणाची भावना मूर्त रूप देते, जी जगात इतरत्र अदृश्य आहे. स्वातंत्र्याच्या या अमृतात, या आत्म्याला जागृत करण्याची गरज आहे.’