G20 : कशी बनवली जाते अष्टधातूची मूर्ती, भारत मंडपममध्ये का लावण्यात आली शिव नटराजची प्रतिमा

नवी दिल्ली : राष्ट्रीय राजधानी दिल्ली G-20 शिखर परिषदेसाठी सज्ज आहे. परदेशी पाहुण्यांचे स्वागत केले जात आहे. ही शिखर परिषद दिल्लीत होणारी आतापर्यंतची सर्वात मोठी परिषद आहे. ज्यामध्ये अनेक देशांचे राष्ट्रप्रमुख सहभागी होणार आहेत. 9 ते 10 सप्टेंबर रोजी भारत मंडपम, प्रगती मैदान, दिल्ली येथे ही शिखर परिषद होणार आहे. या सोहळ्यासाठी भारत मंडपम देखील अतिशय भव्य पद्धतीने सजवण्यात आला असून, येथील सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे येथे स्थापित केलेली शिव नटराजची अष्टधातू मूर्ती आहे.

भारत मंडपममधील या पुतळ्याची उंची सुमारे 28 फूट आहे, ज्यामध्ये पुतळ्याची उंची 22 फूट आहे आणि उर्वरित सहा फूट ही मूर्ती ज्या व्यासपीठावर बसवली आहे, त्या व्यासपीठाची उंची आहे. ज्याचे वजन सुमारे 18 टन आहे. ही मूर्ती जितकी खास आहे तितकीच तिची बनवण्याची प्रक्रियाही विशेष आहे, जी चोल राजवटीत म्हणजेच ९व्या शतकापासून स्वीकारली जात आहे.

भारत मंडपममध्ये अष्टधातूची मूर्ती का बसवली गेली?

ज्योतिषशास्त्र अशी मान्यता आहे की, प्रत्येक धातूमध्ये ऊर्जा असते, कारण अष्टधातु हे आठ धातूंचे मिश्रण आहे, म्हणूनच ते दैवी उर्जेचे स्त्रोत मानले जाते. जाणकार सांगतात की अष्टधातूच्या या महत्त्वामुळे देशातील प्राचीन मंदिरांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सर्व मूर्ती अष्टधातूच्या होत्या. ज्योतिष शास्त्रानुसार, अष्टधातुच्या संयोगामुळे ते आपल्या केंद्राभोवती सकारात्मक ऊर्जा संचारते. याशिवाय अष्टधातूचा मेंदूवर परिणाम होतो, ज्यामुळे निर्णय घेण्याची क्षमता वाढते आणि मनाला शांतीही मिळते. सुश्रुत संहिता आणि भविष्यपुराणातही अष्टधातु आणि त्याचे फायदे सांगितले आहेत.

फक्त शिव नटराजाची मूर्ती का?

जी-20 च्या भारत मंडपात अष्टधातूपासून बनवलेली शिव नटराजाची मूर्ती बसवण्यात आली आहे, ती निवडण्यामागे त्याचे धार्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व आहे. हे भगवान शंकराचे प्रसन्न रूप आहे. वास्तविक, भगवान शिवाच्या तांडवाची दोन रूपे आहेत, पहिला त्यांचा राग दर्शवतो आणि दुसरा आनंद दर्शवतो. शिव नटराजांच्या मूर्तीमध्ये आनंद तांडव आहे. शिवाच्या आनंद तांडवामध्ये विश्वाची निर्मिती होऊन ते रौद्र तांडवामध्ये विलीन होते, अशी धार्मिक शास्त्रात श्रद्धा आहे. शिव नटराजाच्या मूर्तीमध्ये भगवान शिवाला चार हात आहेत, अग्नीने वेढलेले आहे, ते एका पायाने बटू राक्षसाला दाबत आहेत आणि दुसरा पाय नृत्याच्या मुद्रेत आहे, हा राक्षस दुष्टाचे प्रतीक आहे. शिवाच्या आनंद तांडवचे प्रतीक असलेली ही मूर्ती सकारात्मक उर्जेचा संचार करते.

अष्टधातूच्या मूर्ती कशा बनवल्या जातात?

पारंपारिक हरवलेल्या मेणाच्या तंत्राचा वापर करून अष्टधातुच्या मूर्ती बनवल्या जातात, या प्रक्रियेचा इतिहास हजारो वर्षांचा असल्याचे सांगितले जाते, ज्यामध्ये सर्व आठ धातूंचे समान भाग वितळले जातात आणि नंतर एका साच्यात टाकले जातात. साच्यात अष्टधातुचे मिश्रण ओतण्यापूर्वी त्यात मेण वितळले जाते, त्यामुळे साच्यातील जागा मेणाबरोबर समतल होऊन मूर्ती आकारात येते. जेव्हा पुतळा खूप मोठा असतो तेव्हा त्याचे वेगवेगळे भाग बनवले जातात आणि नंतर एकत्र जोडले जातात.

अष्टधातुमध्ये काय समाविष्ट आहे

अष्टधातुचे महत्त्व शास्त्रातही सांगण्यात आले आहे, प्रत्यक्षात त्यात सोने, चांदी, कथील, तांबे, पितळ, जस्त, लोखंड आणि कांस्य यांचा समावेश आहे. जी-20 मध्ये स्थापित केलेली मूर्ती तामिळनाडूतील कारागीर राधाकृष्णन यांनी बनवली होती. एका मुलाखतीत राधाकृष्णन यांनी दावा केला होता की, चोल राजवंशापासून त्यांचे कुटुंब अष्टधातूच्या मूर्ती बनवण्यात गुंतले आहे.

मूर्ती बनवायला लागले सहा महिने

G20 च्या भारत मंडपममध्ये स्थापित शिव नटराजाची मूर्ती सहा महिन्यांत पूर्ण झाली. हा पुतळा बनवण्याचे आदेश सांस्कृतिक मंत्रालयाने फेब्रुवारीमध्ये दिले होते. दिल्लीत बसवण्यात आलेला हा पुतळा तामिळनाडू येथून ट्रकने २५०० किमी अंतर पार करत आणण्यात आला असून त्यासाठी खास ग्रीन कॉरिडॉर बनवण्यात आला होता. या ताफ्यासोबत सांस्कृतिक मंत्रालयाचे चार अधिकारीही आले होते.