ना मोठा क्रिकेट कोच, ना महागडी अकादमी! वडील बनले गुरु, YouTube-ChatGPT बनलं मार्गदर्शक; मैदान गाजवणाऱ्या भारतीय वेगवान गोलंदाजाची भन्नाट यशोगाथा!

भारतीय क्रिकेटमध्ये तरुण वेगवान गोलंदाजांची एक नवीन फळी उदयास येत आहे. १९ वर्षांखालील आशिया चषक स्पर्धेत एक असे नाव समोर आले आहे ज्याच्या गोलंदाजीने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. त्याचे नाव आहे इशान सूद. पंजाबमधील मोरिंडा येथील रहिवासी असलेल्या या १७ वर्षीय वेगवान गोलंदाजाची कहाणी त्याच्या गोलंदाजीइतकीच रंजक आहे. ६ फूट ४ इंच उंचीच्या इशानकडे वेग, उसळी, चेंडू दोन्ही बाजूंनी स्विंग करण्याची क्षमता आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे लाईन आणि लेंथवर त्याचे विलक्षण नियंत्रण आहे.

ईशानचे यश कोणत्याही मोठ्या क्रिकेट संस्थेमुळे किंवा नामांकित प्रशिक्षण केंद्रामुळे मिळालेले नाही. त्याचे सुरुवातीचे क्रिकेट गुरू त्याचे वडील, धीरज सूद आहेत. त्यांनी आपल्या मुलाला गोलंदाजीच्या युक्त्या शिकवण्यासाठी आपला व्यवसायही सोडला. विशेष म्हणजे, या बाप-लेकाच्या क्रिकेट शाळेत केवळ मैदानच नाही, तर यूट्यूब, गुगल, सोशल मीडिया आणि आता चॅटजीपीटी सुद्धा महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

हे दोघे व्हिडिओ पाहतात. गोलंदाजांचे तंत्र समजून घेतात. नवीन चेंडू आणि त्यांच्या विविध प्रकारांवर संशोधन करतात आणि मग मैदानावर त्यांचा सराव करतात. इशानच्या मेहनतीचे फळ १९ वर्षांखालील आशिया कपमध्ये स्पष्टपणे दिसून येत आहे. त्याने स्पर्धेच्या पहिल्या तीन सामन्यांमध्ये आठ बळी घेतले आहेत. नेपाळविरुद्ध त्याने १० षटकांत केवळ १८ धावा देऊन तीन बळी घेतले, ज्यात चार निर्धाव षटकांचा समावेश होता. पाकिस्तानविरुद्ध त्याने नऊ षटकांत ३६ धावा देऊन एक बळी घेतला.

युएईविरुद्धची त्याची कामगिरी तर त्याहूनही अधिक प्रभावी होती. या सामन्यात इशानने सात षटकांत ३७ धावा देऊन चार फलंदाजांना बाद केले. त्याच्या गोलंदाजीची ताकद केवळ त्याची उंची आणि चेंडूला मिळणारी उसळी यात नाही. तो सातत्याने ऑफ-स्टंपच्या आसपास गोलंदाजी करतो, ज्यामुळे फलंदाजांना खेळावे लागते. चेंडू दोन्ही बाजूंना स्विंग करण्याव्यतिरिक्त तो उसळी घेतल्यानंतर त्याला सरळही करू शकतो. हीच ती गोलंदाजी आहे जी फलंदाजांना सर्वाधिक त्रास देते. त्याच्याकडे एक चांगला यॉर्करही आहे.

सोशल मीडियावर ईशानची तुलना भारताचा माजी वेगवान गोलंदाज इशांत शर्माशी केली जाते. याचे कारण म्हणजे त्यांची उंच शरीरयष्टी, सडपातळ बांधा आणि चेंडू खेळपट्टीवर आदळल्यानंतर त्याची दिशा बदलण्याची क्षमता. जरी ईशानची कारकीर्द अजून सुरुवातीच्या टप्प्यात असली आणि त्याला खूप मोठा पल्ला गाठायचा असला तरी, त्याने ज्या प्रकारे आपल्या गोलंदाजीत विकास साधला आहे, ती नक्कीच जाणून घेण्यासारखी कहाणी आहे.

ईशानच्या गोलंदाजीचा पाया घालण्यासाठी त्याच्या वडिलांनी एक अशी पद्धत अवलंबली जी ऐकायला थोडी विचित्र वाटू शकते. सुमारे सहा ते नऊ महिने, वडील आणि मुलाने फक्त एकाच चेंडूने सराव केला: ऑफ-स्टंपच्या वरच्या भागावर लक्ष्य साधून टाकलेला अचूक टप्प्याचा चेंडू. या काळात त्यांच्याकडे सरावासाठी फक्त एकच क्रिकेटचा चेंडू होता. धीरज म्हणतात की, ईशानला एका विशिष्ट लांबीवर इतका मजबूत बनवणे हे त्याचे ध्येय होते की, तो कोणत्याही परिस्थितीत आपल्या रेषेपासून आणि लांबीपासून विचलित होऊ नये.

आम्ही बऱ्याच काळापासून एका गोष्टीवर काम करत होतो. योग्य लेंथवर गोलंदाजी करणे आणि ऑफ-स्टंपच्या वरच्या भागावर लक्ष्य साधणे. सहा ते नऊ महिने आम्ही याच चेंडूवर लक्ष केंद्रित केले. त्यासाठी फक्त एकाच चेंडूचा वापर केला, असे धीरज यांनी सांगितले. एकदा इशानला या लेंथची चांगली समज आल्यावर, त्याने चेंडू दोन्ही बाजूंनी स्विंग करण्याचा सराव सुरू केला. धीरज यांच्या मते, इशानकडे स्विंग आणि सीम मूव्हमेंटची नैसर्गिक क्षमता होती. त्यामुळे तो एकाच स्थितीतून चेंडू आत आणि बाहेर वळवण्याचा सराव करत असे.

त्यानंतर आम्ही चेंडू एकाच जागेवरून आत-बाहेर नेण्याचा सराव केला. त्यालाही आठ ते नऊ महिने लागले. त्या काळात आम्ही दुसऱ्या कशाचाही सराव केला नाही. यानंतर यॉर्करचा नंबर होता. ईशानला ही गोलंदाजी आत्मसात करायला फारसा वेळ लागला नाही. त्याने सुमारे १० ते १५ दिवस यॉर्करचा सराव केला आणि अवघ्या १६ दिवसांत ईशान ती चांगली टाकू लागला. त्याच्या वडिलांच्या मते, ईशान गोष्टी खूप लवकर शिकतो. म्हणूनच महिनोन्महिने तयारी करूनही त्याने यॉर्करसारख्या अवघड गोलंदाजीवर इतक्या कमी वेळात प्रभुत्व मिळवले.

ईशानचे वडील धीरज सूद यांनी त्याच्या क्रिकेट प्रवासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. धीरज स्वतः क्लब स्तरावर क्रिकेट खेळले होते. ते एक वेगवान गोलंदाज होते आणि लहानपणापासूनच ॲलन डोनाल्ड व ग्लेन मॅकग्रा यांसारख्या दिग्गज गोलंदाजांना आपला आदर्श मानत होते. मात्र त्यांची क्रिकेट कारकीर्द कधीही राज्य स्तरापर्यंत पोहोचली नाही. धीरज यांचा असा विश्वास आहे की, त्यांच्या काळात खेळाडूंना या खेळासाठी आवश्यक पाठिंबा आणि सुविधांचा अभाव होता.

त्यांना वाटत होते की त्याच्या मुलांना क्रिकेटमध्ये त्या संधी मिळाव्यात ज्या त्याला मिळू शकल्या नाहीत. त्याच्या थोरल्या मुलाचेही क्रिकेटपटू बनण्याचे स्वप्न होते, पण एका दुखापतीमुळे त्याच्या कारकिर्दीला पुढे जाण्यास अडथळा आला. थोरल्या मुलाला प्रशिक्षणासाठी दुसऱ्या ठिकाणी पाठवण्यात आले, पण त्या दुखापतीमुळे कुटुंबाच्या योजना बदलल्या. यानंतर धीरज यांनी आपला धाकटा मुलगा ईशानची वैयक्तिक जबाबदारी घेण्याचा निर्णय घेतला. ते त्याच्यासोबत राहून त्याच्या गोलंदाजीवर आणि प्रशिक्षणावर लक्ष ठेवू लागले.

हे साध्य करण्यासाठी त्यांनी आपले कपड्यांचे शोरूम विकून आपला पूर्ण वेळ आणि संसाधने मुलाच्या क्रिकेटसाठी समर्पित केली. तो एक चांगला वेगवान गोलंदाज होईल हे मला माहीत नव्हतं. मला फक्त एवढंच माहीत होतं की मी त्याला वेगवान गोलंदाज बनवीन. आपल्या मुलाला प्रशिक्षण देताना धीरज स्वतःही सतत शिकत असतात. गोलंदाजीचे तंत्र, फिटनेस, जिम ट्रेनिंग आणि पोषण यांबद्दल माहिती मिळवण्यासाठी हे वडील-मुलगा सोशल मीडिया, यूट्यूब, गुगल आणि चॅटजीपीटीचा वापर करतात.

धीरज म्हणाले, “आम्ही सोशल मीडिया, यूट्यूब, गुगल आणि चॅटजीपीटीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असतो. आम्ही गोष्टींवर संशोधन करतो आणि आपापसात चर्चा करतो. आम्ही व्हिडिओ शेअर करतो, एखादा गोलंदाज विशिष्ट चेंडू कसा टाकतो हे पाहतो आणि मग आम्हाला काय शिकण्याची व सराव करण्याची गरज आहे हे ठरवतो. आम्ही पोषणापासून ते जिम ट्रेनिंग आणि गोलंदाजीच्या तंत्रापर्यंत जवळजवळ प्रत्येक गोष्टीवर संशोधन करतो. आम्हाला जे काही शिकायचे असते, ते आम्ही सोशल मीडियावर शोधतो आणि तपशीलवार समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. आम्हाला त्याच्या विकासाचा प्रत्येक पैलू समजून घ्यायचा आहे.”

त्यामुळे इशानच्या प्रशिक्षणात केवळ मैदानावर गोलंदाजी करणेच समाविष्ट नाही. वडील-मुलगा ही जोडी, एखादा विशिष्ट चेंडू कोणत्या विशिष्ट परिस्थितीत प्रभावी ठरतो, तो कोणत्या रेषेवर टाकला पाहिजे. तो इशानच्या गोलंदाजीला अनुकूल आहे की नाही, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करते. त्याने व्हिडिओ आणि संशोधनाच्या माध्यमातून हाताच्या मागच्या बाजूने स्लोअर बॉल टाकण्याचे तंत्रही शिकून घेतले. ईशानच्या कामगिरीवरून हे दिसून येते की त्याने आपल्या आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर आपली प्रतिभा सिद्ध केली आहे.

इशान अंडर-१९ आशिया कपमधील आपल्या गोलंदाजीमुळे चर्चेत असेल, पण त्याच्या वडिलांची दृष्टी त्याहून खूप मोठी आहे. धीरज यांची इच्छा आहे की, त्यांच्या मुलाने क्रिकेटच्या प्रत्येक प्रकारात आपले नाव कमवावे. विशेष म्हणजे, इशान स्वतः कसोटी क्रिकेटचा खूप मोठा चाहता आहे. क्रिकेटचा खरा आनंद कसोटी सामने पाहण्यात आहे. खरे क्रिकेट चाहते कसोटी क्रिकेटचा आनंद घेतात आणि इशानलाही कसोटी क्रिकेट खेळायला खूप आवडते,” असे धीरज म्हणाले.

मोरिंडाच्या मैदानावर वडिलांसोबत एकाच चेंडूने सराव सुरू करणारा हा मुलगा आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताच्या १९ वर्षांखालील संघासाठी फलंदाजांची चाचणी घेत आहे. एकाच चेंडूवर सहा ते नऊ महिन्यांची कठोर मेहनत, वडिलांची तळमळ, इंटरनेटवरून शिकण्याची इच्छा आणि मैदानावरचा सातत्यपूर्ण सराव… ईशान सूदची कहाणी हे दाखवून देते की, प्रतिभा जोपासण्यासाठी विपुल साधनांपेक्षा योग्य दिशेने केलेली कठोर मेहनत अधिक महत्त्वाची ठरू शकते.