ट्रायकोडर्मा : पिकांचे संरक्षण कवच, रोगापासून मुक्तता अन् उत्पादनात वाढ
पिकांच्या वाढीव क्षेत्रापेक्षा कमी क्षेत्रात अधिकचे उत्पादन कसे मिळेल यावरच भर वाढलेला आहे. मात्र, काळाच्या ओघात वाढलेल्या रोगराईमुळे अधिकचे उत्पादन काढणे अधिक जिकीरीचे होत आहे. शेत जमिनीमध्ये दोन प्रकारच्या बुरशी असतात. एक पिकांसाठी पोषक तर दुसरी हानिकारक. ज्या बुरशीचा पिकांना धोका त्याचा नायनाट करण्यासाठी ट्रायकोडर्मा हा सर्वात प्रभावी आहे.
मुंबई : पिकांच्या वाढीव क्षेत्रापेक्षा कमी क्षेत्रात अधिकचे उत्पादन कसे मिळेल यावरच भर वाढलेला आहे. मात्र, काळाच्या ओघात वाढलेल्या रोगराईमुळे अधिकचे उत्पादन काढणे अधिक जिकीरीचे होत आहे. शेत जमिनीमध्ये दोन प्रकारच्या बुरशी असतात. एक पिकांसाठी पोषक तर दुसरी हानिकारक. ज्या बुरशीचा पिकांना धोका त्याचा नायनाट करण्यासाठी (Trichoderma) ट्रायकोडर्मा हा सर्वात प्रभावी आहे. (Protection of Crops) पिकाच्या मुळाभोवती सुरक्षाकवच म्हणून ट्रायकोडर्मा भूमिका बजावत आहे. ट्रायकोडर्मा हा एक साचा आहे. जो मातीत आढळते. पिकांना हानिकारक बुरशी नष्ट करून वनस्पतीला निरोगी आणि निरोगी बनवते. ट्रायकोडर्माचे अनेक प्रकार वनस्पती (Against Fungal Diseases) बुरशीजन्य रोगांविरूद्ध बायो-कंट्रोल एजंट म्हणून विकसित केले गेले आहेत. ट्रायकोडर्मा रोपांच्या अनेक प्रकारे रोगांचे व्यवस्थापन करते, यामध्ये जोस अँटीबायोसिस, परजीवीवाद यांचा समावेश आहे. बायोकंट्रोल एजंट सामान्यत: मूळच्या पृष्ठभागावर त्याच्या नैसर्गिक अधिवासात वाढतो आणि म्हणूनच विशेषत: मूळ रोगावर परिणाम करतो, परंतु तो पानांच्या आजारांवर देखील प्रभावी ठरू शकत असल्याचे केंद्रीय कृषी विद्यापीठाचे संशोधक डॉ. एस. के. सिंह यांनी सांगितले आहे.
ट्रायकोडर्माचा असा हा वापर
• बियांना ट्रायकोडर्माने परिष्कृत करा? • रोपवाटिकेच्या मातीमध्ये ट्रायकोडर्मा मिसळून घ्या • झाडाचे मूळ ट्रायकोडर्माच्या द्रावणात बुडवून लावा. • लागवडीच्या वेळी कंपोस्ट खत, इत्यादी सेंद्रीय खतांसह शेतात ट्रायकोडर्माचा पुरेशा प्रमाणात वापर करावा लागणार आहे. • उभ्या पिकात वनस्पतींच्या मूळाच्या क्षेत्राजवळ ट्रायकोडर्माचे द्रावण टाकावे लागणार आहे. जेणेकरुन पिकांचे संरक्षण होणार आहे. • शेतात पुरेसा ओलावा राखा.
ट्रायकोडर्मा वापराचा परिणाम काय?
• मातीमधील जैविक रोगांना प्रतिबंध करण्याची एक यशस्वी व परिणामकारक पद्धत आहे. • यामुळे मूळ सडणे, खोड सडणे, फळांचा सडणे इत्यादी रोगांवर नियंत्रण ठेवते. • ट्रायकोडर्मा हा जैविक पद्धतीतील सर्वात प्रभावी आणि यशस्वी रोग नियंत्रक आहे. • ट्रायकोडर्मा बीजाच्या उगवणीच्या वेळी बियाण्यातील हानिकारक बुरशीचे आक्रमण व परिणाम रोखतो यामुळे बियांचा नाश होत नाही.• ट्रायकोडर्मामुळे जमिनीत उपलब्ध असलेल्या वनस्पती, गवत आणि इतर पिकांच्या अवशेषांचे सेंद्रीय खतात विघटन होण्यास मदत होते. • ट्रायकोडर्मा हे कोणत्याही सेंद्रीय खतात आणि हलक्या आर्द्रतेमध्ये खूप चांगले कार्य करते. त्यामुळे उत्पादनात वाढ होते • हे वनस्पतीच्या चांगल्या वाढीसाठी देखील कार्य करते. • त्याचा प्रभाव जमिनीत वर्षानुवर्षे टिकून राहतो आणि रोगराईला आळा बसतो. • यामुळे पर्यावरणाची कोणतीही हानी होत नाही.
ट्रायकोडर्माचा वापर असा करा..
• प्रति किलो बियाणे दराने 6-10 ग्रॅम ट्रायकोडर्मा पावडर मिसळून बियांनामध्ये मिश्रण करावे लागणार आहे.• नर्सरीमध्ये ट्रायकोडर्माच्या 10-25 ग्रॅम प्रति चौरस मीटर दराने मातीवर उपचार करण्यासाठी कडुनिंब खळी, केचुआन खत किंवा पुरेसे सडलेले शेणखत मिसळा. •शेतात गांडूळ खत किंवा शेणखत घालताना त्यात ट्रायकोडर्मा चांगले मिश्रण करावे लागणार आहे. ट्रायकोडर्मा 10 ग्रॅम आणि 100 ग्रॅम सडलेल्या शेणखताचे प्रति लिटर पाण्यात विरघळून झाडाचे मूळ बुडवून त्याची लागवड केली जाते. त्यामुळे वनस्पतीची वाढ जोमात होते शिवाय रोगापासून बचाव होतो • उभ्या पिकात ट्रायकोडर्मा 10 ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात विरघळवून मुळाजवळ ठेवतात.
ट्रायकोडर्माचे काय करू नये?
• ट्रायकोडर्मा आणि बुरशीनाशके एकाच वेळी वापरू नका. • कोरड्या जमिनीत ट्रायकोडर्माचा वापर करू नये. • सूर्यप्रकाशात परिष्कृत बियाणे ठेवू नका. • ट्रायकोडर्मा हे मिश्रित सेंद्रीय खत ठेवू नका.
संबंधित बातम्या :
काय सांगता ? भारतामधून इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टरची होणार निर्यात, ‘मेक इन इंडिया’लाही मिळणार चालना..!
औषधी चिया बियाणे : कमी वेळेत अधिकचा नफा, कळंबच्या शेतकऱ्याचा यशस्वी प्रयोग
