मौल्यवान हिऱ्याचा भाव कोसळला; डायमंड ज्वेलरी स्वस्त होणार का? सोनं, मेकिंग चार्ज आणि डिझाइनचा खेळ जाणून घ्या…

हिरे खरेदी करणाऱ्यांसाठी ही एक संधी आहे. कच्च्या आणि घाऊक बाजारातील नैसर्गिक हिऱ्यांच्या किमती गेल्या दोन दशकांहून अधिक काळातील निचांकी पातळीवर पोहोचल्या आहेत. घाऊक नैसर्गिक हिरे २०२१ च्या तुलनेत ३० ते ४० टक्क्यांनी स्वस्त झाले आहेत. यामुळे हा प्रश्न निर्माण होतो की, जर हिरे इतके स्वस्त झाले आहेत, तर बाजारातील हिऱ्यांच्या अंगठ्या आणि हारांच्या किमतींमध्ये तशीच घट का दिसून येत नाही?

याचे सोपे उत्तर असे आहे की, दागिन्यांची किंमत केवळ हिऱ्यांवर अवलंबून नसते. जेव्हा तुम्ही हिऱ्याची अंगठी किंवा नेकलेस विकत घेता, तेव्हा त्यात हिऱ्यांसोबत अनेकदा सोने किंवा प्लॅटिनमचाही वापर केलेला असतो. यात दागिना बनवण्याचा मजुरीचा खर्च, डिझाइनचा खर्च आणि इतर शुल्कांची भर पडते. याचा अर्थ असा की, जरी हिरे स्वस्त असले आणि सोने महाग असले तरी संपूर्ण अंगठीची किंमत लक्षणीयरीत्या कमी होणार नाही.

एकेकाळी अंगठीतील हिऱ्याची किंमत ५०,००० रुपये होती, पण आता ती लक्षणीयरीत्या कमी झाली आहे. जर त्या अंगठीत वापरलेले सोने महाग झाले, तर दुकानदाराचा एकूण खर्च तितका कमी होणार नाही. याशिवाय दागिन्यांची रचना आणि निर्मिती करण्याचा खर्चही असतो. त्यामुळे कमी झालेल्या किमतीचा पूर्ण फायदा तुम्हाला दुकानातील तुमच्या बिलामध्ये थेट दिसून येणार नाही. हिरे स्वस्त झाले आहेत, पण सर्वच दागिने केवळ हिऱ्यांपासून बनवलेले नसतात.

आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे सर्वच हिऱ्यांच्या किमती एकाच दराने घसरलेल्या नाहीत. लहान, कमी दर्जाच्या नैसर्गिक हिऱ्यांपेक्षा प्रयोगशाळेत तयार केलेल्या हिऱ्यांवर बाजारात अधिक दबाव आहे. मोठ्या, उच्च दर्जाच्या आणि दुर्मिळ हिऱ्यांची मागणी काही प्रमाणात स्थिर आहे. त्यामुळे जर तुम्ही लहान किंवा मध्यम दर्जाचा हिरा विकत घेत असाल, तर तुम्हाला किमतीत मोठी घसरण दिसू शकते. अधिक महाग आणि दुर्मिळ हिऱ्यांच्या बाबतीत परिस्थिती वेगळी असू शकते.

प्रयोगशाळेत तयार केलेल्या हिऱ्यांनीही बाजारपेठेत क्रांती घडवली आहे. हे हिरे दिसण्यात आणि रासायनिक रचनेत नैसर्गिक हिऱ्यांसारखेच असतात, पण त्यांचे उत्खनन करण्याची गरज नसते. त्यांच्या वाढलेल्या उत्पादनामुळे, विशेषतः लहान हिऱ्यांच्या किमतींवर दबाव आला आहे. ग्राहकांना आता नैसर्गिक हिऱ्यांऐवजी प्रयोगशाळेत तयार केलेले हिरे निवडण्याचा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. ज्यामुळे बाजारपेठेतील स्पर्धा वाढली आहे.

हिऱ्यांच्या बाजारपेठेतील हा बदल भारतासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. जगातील जवळपास ९०% कच्चे हिरे भारतात कापले आणि पैलू पाडले जातात. तथापि, जागतिक मागणीतील कमतरता आणि साठ्यातील स्थिरता यांचा भारताच्या कापलेल्या आणि पैलू पाडलेल्या हिऱ्यांच्या निर्यातीवरही परिणाम झाला आहे. २०२६ या आर्थिक वर्षात निर्यात ८.५२ टक्क्यांनी घटून अंदाजे १२.१६ अब्ज डॉलरवर आली. यावरून व्यापारावरील दबाव स्पष्टपणे दिसून येतो.

त्यामुळे जर तुम्ही हिऱ्याची अंगठी किंवा नेकलेस विकत घेण्याचा विचार करत असाल, तर केवळ हिऱ्याच्या किमतीवर आधारित निर्णय घेऊ नका. दुकानदाराला हिऱ्याची किंमत, सोन्याचे वजन, त्याची शुद्धता, घडणावळीचे शुल्क आणि इतर फी स्वतंत्रपणे विचारा. तरच तुम्हाला कळेल की तुमची नेमकी किती बचत होत आहे. साधे सत्य हे आहे की, जरी हिरे स्वस्त झाले असले तरी, सोन्याच्या वाढलेल्या किमती आणि इतर खर्चांमुळे हिऱ्यांच्या दागिन्यांच्या एकूण किमती त्याच प्रमाणात कमी होतीलच असे नाही.