जागतिक आर्थिक संकटात सोन्याची चमक वाढली, ‘गोल्ड रिझर्व्ह’च्या शर्यतीत भारत टॉप 10 मध्ये

युद्ध आणि आर्थिक मंदीच्या भीतीपोटी सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून जगातील मध्यवर्ती बँकांचा कल सोन्याकडे वाढला आहे. चीन आणि भारत या आशियाई देशांनी गेल्या काही महिन्यांत विक्रमी सोने खरेदी केली आहे. भारताकडे सध्या 800 टनांहून अधिक सोन्याचा साठा असून, यामुळे रुपयाला बळकटी मिळण्यास आणि देशाची परकीय चलन गंगाजळी सुरक्षित राहण्यास मोठी मदत होत आहे.

सोने हा कोणत्याही देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असतो. आजच्या युगात, जेव्हा जगभरात महागाई आणि युद्धाची भीती आहे, तेव्हा जगातील मोठे देश आणि त्यांच्या मध्यवर्ती बँका सोने गोळा करत आहेत. शेवटी कोणत्या देशाकडे सोन्याचा सर्वात मोठा खजिना आहे आणि या शर्यतीत आपला भारत कुठे आहे, चला जाणून घेऊया.

सर्वात जास्त सोनं कोणाकडे आहे?

जेव्हा सोन्याच्या साठ्याचा विचार केला जातो तेव्हा अमेरिका आजही निर्विवादपणे शीर्षस्थानी आहे. आजतकच्या अहवालानुसार, अमेरिकेकडे जगातील सर्वात मोठा सोन्याचा साठा आहे, जो सुमारे 8,133 टन आहे. अमेरिकेचे हे सर्व सोने प्रसिद्ध ‘फोर्ट नॉक्स’च्या अभेद्य तिजोरीत ठेवण्यात आले आहे.

युरोपियन देश देखील मागे नाहीत

जर्मनी अमेरिकेनंतर दुसऱ्या क्रमांकावर आहे, ज्याच्याकडे सुमारे 3,350 टन सोने आहे. त्यानंतर इटली सुमारे 2,452 टनांसह तिसऱ्या क्रमांकावर आहे, तर फ्रान्सकडे सुमारे 2,437 टन सोने आहे. या चार देशांनी दीर्घकाळापासून आपला सोन्याचा साठा कायम ठेवला आहे.

चीन आणि रशियाची वाढती शक्ती

सुमारे 2,330 टन सोन्यासह रशिया टॉप-5 मध्ये आहे. त्याच वेळी, चीन अजूनही टॉप-5 मध्ये थोडा मागे आहे, परंतु त्याचा वेग सर्वात वेगवान आहे. चीनकडे सध्या सुमारे 2,313.5 टन सोने आहे आणि विशेष म्हणजे गेल्या 17 महिन्यांपासून तो सातत्याने सोन्याची खरेदी करत आहे. जर हा कल कायम राहिला तर चीन लवकरच टॉप-5 मध्ये सामील होऊ शकतो.

भारतात किती सोने आहे?

एकेकाळी सुवर्ण पक्षी म्हणून ओळखला जाणारा भारत आज सोन्याच्या साठ्याच्या बाबतीत भले ही अव्वल स्थानावर नसेल, मात्र आता तो आपले स्थान वेगाने मजबूत करत आहे. ताज्या आकडेवारीनुसार, मार्च 2026 मध्ये संपलेल्या सहामाहीमध्ये रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) लंडनमधून 104.23 मेट्रिक टन सोने भारताच्या तिजोरीत पाठवले आहे.

त्याच वेळी, 2026 मध्ये आरबीआयकडे एकूण सुमारे 880 टन सोने आहे. परकीय चलन साठा मजबूत आणि सुरक्षित करण्यासाठी भारत सातत्याने सोन्याच्या खरेदीत वाढ करत आहे. विशेष म्हणजे भारत केवळ सरकारी पातळीवरच नाही तर सर्वसामान्यांसाठी खरेदी करण्याच्या दृष्टीनेही जगातील सर्वात मोठ्या सोन्याच्या ग्राहक देशांपैकी एक आहे.

पाकिस्तान आणि बांगलादेश कुठे आहेत?

भारत वेगाने विकास करत असताना, पाकिस्तान आणि बांगलादेश खूप मागे आहेत. पाकिस्तानकडे सुमारे 64.77 टन सोने आहे, जे भारतापेक्षा खूपच कमी आहे. तर बांगलादेशकडे केवळ 14.28 टन सोने आहे. हे आकडे या देशांच्या आर्थिक परिस्थितीचेही दर्शन घडवतात.

सर्वात जास्त सोने कोण विकत घेत आहे?

वर्ष 2026 मध्ये काही नवीन खेळाडू देखील समोर आले आहेत. पोलंड सध्या सोने खरेदीच्या बाबतीत जगात आघाडीवर आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये, पोलंडच्या केंद्रीय बँकेने विक्रमी 20 टन सोने खरेदी केले. पोलंडने आपल्या एकूण परकीय चलनाच्या साठ्यापैकी किमान 20 टक्के सोन्याच्या स्वरूपात ठेवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. शिवाय मध्य आशिया, उझबेकिस्तान आणि कझाकस्तान हे देश देखील मागे नाहीत.

उझबेकिस्तान गेल्या 5 महिन्यांपासून सातत्याने सोन्याची खरेदी करत आहे आणि अलीकडेच त्यात 8 टन सोन्याची भर पडली आहे. कझाकस्ताननेही गेल्या महिन्यात 8 टन सोने खरेदी करून आपली कामगिरी नोंदविली आहे.

जग पुन्हा एकदा सोन्याकडे वळताना दिसत आहे. अमेरिका असो, भारत असो, किंवा छोटे देश असोत, प्रत्येकजण आपला साठा मजबूत करण्यासाठी काम करत आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की, आगामी काळात सोने हे केवळ दागिने राहणार नाही, तर आर्थिक सुरक्षेचे सर्वात मोठे शस्त्र राहणार आहे.