चांदीचे नाणे आणि बार खरेदी करताय? शुद्धतेच्या संकटाने चांदीच्या विश्वासार्हतेवर निर्माण केले प्रश्नचिन्ह
सध्या बाजारात चांदीच्या किमती सातत्याने वाढत असतानाच, दुसरीकडे ग्राहकांसाठी एक चिंताजनक बातमी समोर आली आहे. सराफा बाजारपेठेत मोठ्या प्रमाणावर बनावट आणि कमी शुद्धता असलेले चांदीचे बार आणि नाणे विकले जात आहेत. यामुळे निष्पाप ग्राहकांचे मोठे आर्थिक नुकसान होत असून संपूर्ण चांदी व्यवसायाच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.
चांदीमधील गुंतवणुकीकडे वाढलेला ओढा पाहून बाजारात बनावट चांदी विकणारी टोळी सक्रिय झाली आहे. अनेक ठिकाणी चांदीच्या नाण्यांमध्ये इतर धातूंची भेसळ करून ती शुद्ध म्हणून विकली जात असल्याचा प्रकार उघडकीस आला आहे. मौल्यवान चांदी खरेदी करताना फसवणूक टाळण्यासाठी आणि शुद्धता ओळखण्यासाठी ग्राहकांनी नेमकी काय काळजी घ्यावी, याचे तपशील समोर आले आहेत.
भारतातील चांदीच्या किमतीत सातत्याने होत असलेली वाढ आणि गुंतवणूकदारांच्या वाढत्या स्वारस्याने चांदीच्या बाजाराला नव्या उंचीवर नेले आहे, पण या तेजीत असताना एक मोठे संकटही समोर येत आहे. वास्तविक, बाजारात मोठ्या प्रमाणात बनावट आणि कमी शुद्धता असलेल्या चांदीच्या बार आणि नाण्यांची विक्री होत आहे. यामुळे केवळ ग्राहकांनाच त्रास होत नाही, तर संपूर्ण चांदीच्या व्यवसायाच्या विश्वासार्हतेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. अशा परिस्थितीत मौल्यवान धातूंच्या रिफायनरने आता भारतीय मानक ब्युरोकडे (बीआयएस) चांदीच्या उत्पादनांवर अनिवार्य हॉलमार्किंगची काटेकोरपणे अंमलबजावणी करण्याची मागणी केली आहे. त्याचबरोबर चांदीच्या रिफायनरसाठी परवाना प्रणाली लागू करण्याचे आवाहनही त्यांनी केले आहे, जेणेकरून बाजारात गुणवत्ता आणि पारदर्शकता कायम राहील.
चांदीची भेसळ
उद्योग अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, सप्टेंबर 2025 पासून चांदीच्या उत्पादनांचे हॉलमार्किंग अनिवार्य करण्यात आले होते, परंतु तरीही मोठ्या संख्येने ज्वेलर्स या नियमाचे पालन करत नाहीत. प्रेशियस मेटल्स रिफायनरीज फोरमचे अध्यक्ष जेम्स जोस यांच्या मते, बाजारात विकल्या जाणार् या अनेक चांदीच्या बार आणि नाणी 999 शुद्धतेच्या मानकांची पूर्तता करत नाहीत आणि त्यांच्याकडे बीआयएस प्रमाणित हॉलमार्क देखील नाही.
जेम्स जोस यांच्या मते, बाजारात विकल्या जाणाऱ्या अनेक चांदीच्या वस्तूंमध्ये निकेल, कॅडमियम आणि शिसे यांसारखे बंदी घातलेले घटक आढळले आहेत. हे घटक आरोग्यासाठी घातक मानले जातात. ते म्हणाले की, आजकाल बाजारात तयार होणाऱ्या चांदीच्या नवीन दागिन्यांचा मोठा भाग भंगार चांदीपासून तयार केला जात आहे. त्यात थोड्या प्रमाणात शुद्ध चांदी घालून आवश्यक ती सूक्ष्मता प्राप्त होते, परंतु गुणवत्ता पूर्णपणे सुरक्षित नसते.
चांदीचा वापर जास्त आहे, चाचणी केंद्रे खूप कमी आहेत
भारतात दरवर्षी सुमारे 7,000 टन चांदीचा वापर केला जातो, परंतु यासाठी केवळ 286 मूल्यांकन आणि हॉलमार्किंग केंद्रे आहेत. त्या तुलनेत सोन्याचा वापर सुमारे 800-850 टन आहे, परंतु त्यासाठी 1,595 हॉलमार्किंग केंद्रे आहेत. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, चांदीच्या मोठ्या बाजाराच्या तुलनेत सध्याची तपास यंत्रणा अत्यंत कमकुवत आहे.
रिफायनर असोसिएशनने असेही म्हटले आहे की मंदिरांमध्ये अर्पण केलेले शुद्ध चांदीही काही वेळा विहित गुणवत्तेच्या मानकांची पूर्तता करत नाही. अशा परिस्थितीत, प्रमाणित रिफायनरीजमधील हॉलमार्क असलेले चांदीचे बार बाजारातील विश्वास वाढवण्यास मदत करू शकतात.
एमसीएक्स, बीएसई आणि एनएसई प्रमाणित चांदीचे बार आणू शकतात
मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज ऑफ इंडिया (एमसीएक्स), बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (बीएसई) आणि नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया (एनएसई) सारख्या एक्सचेंज देखील आता त्यांच्या कमोडिटी प्लॅटफॉर्मवर दर्जेदार प्रमाणित चांदीचे बार सादर करण्याच्या तयारीत आहेत. जेम्स जोस यांच्या मते, भारताला जागतिक दर्जाच्या चांदीच्या रिफायनरीजची गरज आहे, जे कमोडिटी एक्सचेंजसाठी उच्च दर्जाचे चांदीचे बार तयार करू शकतात. —————– (URL)
————– ————
