64 वर्षांपूर्वीचे ते गाणे आज पुन्हा चर्चेत, लता मंगेशकरांच्या आवाजाने जिंकली सर्वांची मने
आम्ही 5 मिनिटे 30 सेकंदाच्या गाण्याविषयी बोलत आहोत. जे 64 वर्षांपूर्वी प्रदर्शित झाले होते. आजही हे गाणे चर्चेत आहे.
हिंदी सिनेमात काही अशी गाणी तयार झाली आहेत, ज्यांची फक्त धुनच नव्हे तर त्यांचे चित्रणही त्यांना सर्वात वेगळे आणि सुंदर बनवते. आम्ही १९६२ मध्ये आलेल्या ‘सन ऑफ इंडिया’ चित्रपटातील एका गाण्याबद्दल बोलत आहोत. या गाण्यात अभिनेत्री कुमकुमने आपल्या शानदार नृत्याने ते अमर केले. गाण्याचे संगीत शास्त्रीय होते आणि ते राग भैरवीमध्ये गायले गेले होते. या गाण्याची सर्वात रोचक गोष्ट म्हणजे ५.३०-६ मिनिटांच्या या गाण्याच्या सुरुवातीला नृत्य क्रम आणि बोल ३ मिनिटांचे होते, पुढील ३ मिनिटांत फक्त संगीत आणि वाद्ये ऐकवली गेली. गीतकार यतींद्र मिश्रा यांनी आपल्या इंस्टाग्राम व्हिडिओमध्ये या गाण्याच्या वैशिष्ट्यांबद्दल आणि त्याच्या कधीही समोर न आलेल्या किस्स्यांबद्दल सांगितले आहे.
‘सन ऑफ इंडिया’ चित्रपट १९६२ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. चित्रपटाचे दिग्दर्शन आणि निर्मिती प्रसिद्ध चित्रपटनिर्माते महबूब खान यांनी केली होती. चित्रपटात सज्जाद खान, कमलजीत, कुमकुम, सिमी गरेवाल आणि जयंत यांसारख्या कलाकारांनी अभिनय केला होता. चित्रपटाचे संगीत नौशाद यांनी तयार केले होते, तर गाण्याचे बोल शकील बदायूंनी यांनी लिहिले होते. ‘दिया ना बुझी रे आज हमारा’ हे गाणे लता मंगेशकर यांनी कोरससह आपल्या आवाजात गायले होते. हे गाणे कुमकुमवर चित्रित केले गेले होते आणि हा नृत्य क्रम आपल्या शास्त्रीय शैली आणि शानदार कोरिओग्राफीसाठीही ओळखला जातो.
तीन तालावर तयार झालेले गाणे
यतींद्र मिश्रा यांनी सांगितले की या गाण्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे शास्त्रीय संगीत. हे गाणे राग भैरवीवर तयार केले गेले होते आणि ते तीन तालात बांधले आहे. लता मंगेशकर यांनी ते आपल्या सुरील आवाजात अत्यंत कोमल शैलीत गायले होते. त्यांच्या आवाजातील आलाप, सरगम आणि रागदारीने गाण्याला एक वेगळी ओळख दिली. नौशाद यांनी त्यात पारंपरिक वाद्यांचा सुंदर वापर केला. गाण्याच्या संगीतात शहनाई, बासरी, सितार, सारंगी, पियानो, व्हायोलिन आणि जलतरंग यांच्या धुन ऐकू येतात, ज्यामुळे ते अधिक खास बनते. विशेषतः गाण्यातील सारंगी आणि पियानोचा वापर ऐकणाऱ्यांचे लक्ष वेधून घेतो.
शिव आराधनेपासून गांधीजींच्या चित्रापर्यंत, गाण्याचा खास संदेश
या गाण्याला अधिक सुंदर बनवणारे म्हणजे त्याचे चित्रण. गाण्यात भगवान शिवाची आराधना करताना दिसतात. नृत्यादरम्यान शास्त्रीय मुद्रा आणि संगीताचा उत्तम ताळमेळ पाहायला मिळतो. गाण्याच्या शेवटी महिला रंगोळी काढतात, ज्यात महात्मा गांधींचे चित्र तयार होते. याद्वारे या गाण्यात देशाच्या एकतेचा आणि परस्पर सौहार्दाचा संदेश देण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे. गाण्यातील ‘राम न हो अंधियारा’ या ओळीतही अशा जगाची प्रार्थना दिसते, जिथे कुठेही अंधार नसावा. हीच कारणे आहेत की हे गीत केवळ एक नृत्य क्रमांक नसून संगीत, भक्ती आणि सामाजिक संदेश यांचा सुंदर संगम बनते.
