महिलांसाठी धोक्याची घंटा… हार्टशी संबंधित आजारात दोन वर्षात 20 टक्क्याने वाढ; काय आहे खरं कारण?

हृदयाशी संबंधित समस्या हे जगभरातील मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण आहे. हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आजारामुळे दरवर्षी लाखो लोकांना आपला जीव गमवावा लागतो. आतापर्यंत असे मानले जात होते की इस्ट्रोजेन हा हार्मोन महिलांच्या शरीरात तयार होतो, जो त्यांच्या हृदयाभोवती ढाल म्हणून काम करतो. यामुळे महिलांच्या हृदयाशी संबंधित समस्या कमी होतात. आता स्त्रियांचे हे कवच तुटताना दिसत आहे. मुंबईतील सायन हॉस्पिटलच्या नवीन आकडेवारीनुसार गेल्या दोन वर्षांत हृदयविकाराने ग्रस्त महिलांच्या संख्येत 20 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. पूर्वी असे मानले जात होते की वृद्धापकाळात हृदयविकार होतो, परंतु आता 20 ते 40 वर्षांच्या तरुण महिलाही रुग्णालयात दाखल होत आहेत. 50 ते 60 वर्षे वयोगटातील महिलांमध्ये सर्वाधिक धोका दिसून आला असला तरी तरुण महिलांवर शस्त्रक्रिया करणे ही चिंतेची बाब आहे.

रिपोर्टनुसार, मुंबईतील सायन हॉस्पिटलच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या 2 वर्षांत महिलांमध्ये हृदयविकाराच्या प्रक्रियेत सुमारे 20% वाढ झाली आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा हृदयाच्या नसात अडथळा निर्माण होतो किंवा हृदय व्यवस्थित काम करत नाही, तेव्हा डॉक्टर ते दुरुस्त करण्यासाठी ऑपरेशन किंवा दुरुस्तीचे काम करतात. याला ह्रदयाची प्रक्रिया म्हणतात. यात अँजिओप्लास्टी, स्टेंट घालणे किंवा पेसमेकर बसविणे यासारख्या प्रक्रियेचा समावेश आहे. हा स्पष्ट संकेत आहे की महिलांचे नैसर्गिक सुरक्षा कवच कमकुवत होत आहे आणि त्या पूर्वीपेक्षा हृदयविकाराच्या जास्त शिकार होत आहेत .

सायन हॉस्पिटलच्या आकडेवारीनुसार, महिलांमध्ये हृदयविकाराच्या प्रक्रियेची संख्या 2023 मधील 742 वरून 2025 मध्ये 884 पर्यंत वाढली आहे. सर्वात धक्कादायक गोष्ट ही आहे की हृदयविकार आता केवळ वयस्कर महिलांपुरतेच मर्यादित राहिलेले नाहीत . 20 ते 40 वर्षे वयोगटातील तरुणींवरही हृदयाशी संबंधित उपचार सुरू आहेत. तथापि, सर्वात जास्त प्रभावित वयोगटातील 50 ते 60 वर्षे आहेत. एकूण प्रक्रियेपैकी सुमारे 20% कोरोनरी अँजिओप्लास्टी होती, जी थेट हृदयविकाराच्या झटक्याशी संबंधित आहे. या बदलत्या पॅटर्नमुळे हे स्पष्ट झाले आहे की आता कोणताही वयोगट किंवा लिंग सुरक्षित नाही. तज्ञांच्या मते, रुग्णालयात आलेल्या बहुतेक महिलांना हृदयविकाराचा झटका आल्याची जाणीवही नव्हती. बर् याचदा स्त्रिया आपल्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात आणि जबाबदाऱ्यांमधील लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात. यामुळे योग्य वेळी उपचार होत नाहीत. स्त्रियांमध्ये हृदयविकाराच्या झटक्याची लक्षणे पुरुषांप्रमाणे छातीत तीव्र वेदनांपुरती मर्यादित नसतात. स्त्रियांना आंबटपणा, थकवा, पाठदुखी, ओटीपोटात दुखणे, जबडा किंवा मान दुखणे, मळमळ, फ्लूसारखी लक्षणे आणि अगदी चिंताग्रस्तपणा देखील जाणवू शकतो. ही लक्षणे बर्याचदा आंबटपणा किंवा सामान्य अशक्तपणामुळे गोंधळलेली असतात, ज्यामुळे उपचारांना विलंब होतो आणि स्थिती आणखी बिघडते. डॉक्टरांच्या मते, महिलांमध्ये हृदयरोग वाढण्याचे सर्वात मोठे कारण मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि तंबाखूचे सेवन आहे. याशिवाय तणावही मोठी भूमिका बजावत आहे. हृदयरोगाच्या सुमारे 16% प्रकरणांमध्ये तणाव हा एक प्रमुख घटक म्हणून उदयास आला आहे. वायू प्रदूषणासारख्या बाह्य घटकांनाही हृदयाशी संबंधित समस्यांशी जोडले जात आहे. स्त्रियांनी आंबटपणा किंवा श्वासोच्छवासाची लक्षणे देखील गांभीर्याने घेतली पाहिजेत. वेळेवर आरोग्य तपासणी, तणाव व्यवस्थापन आणि जीवनशैलीत सुधारणा हे हे वाढते संकट टाळण्याचे एकमेव मार्ग आहेत. महिलांमध्ये हृदय विकाराच्या समस्या गेल्या काही वर्षांत वाढल्या आहेत, आणि यामागे अनेक जैविक, सामाजिक आणि जीवनशैलीशी संबंधित कारणे आहेत. पूर्वी हृदयविकार हा पुरुषांमध्ये अधिक सामान्य मानला जात होता, परंतु आधुनिक काळात महिलांमध्ये देखील त्याची वाढ होत आहे. यामागील एक मुख्य कारण म्हणजे जीवनशैलीतील बदल. शहरातील जीवन, धकाधकीचा कामाचा ताण, पुरेशा विश्रांतीचा अभाव, अनियमित आहार, जास्त तेलकट आणि प्रक्रिया केलेले अन्न, तसेच व्यायामाचा अभाव हे सर्व हृदयाच्या आरोग्यास हानी पोहोचवतात.

जैविक दृष्टिकोनातून, महिलांमध्ये हार्मोन्सची भूमिका महत्त्वाची असते. प्रेग्नेंसी, मासिक पाळीतील बदल आणि मेनोपॉज नंतर इस्ट्रोजेनचे प्रमाण कमी होणे हृदयविकाराचा धोका वाढवते. इस्ट्रोजेनचे संरक्षणक गुण कमी झाल्यामुळे रक्तवाहिन्यांवर दाब आणि कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण जास्त होऊ शकते, ज्यामुळे अ‍ॅथेरोस्क्लेरोसिस (धमन्यांमध्ये फॅटचे जडण) होण्याची शक्यता वाढते. सामाजिक आणि मानसिक ताण देखील मोठ्या प्रमाणात परिणाम करतात. महिलांना कुटुंब, काम आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सांभाळताना ताण जास्त सहन करावा लागतो, ज्यामुळे उच्च रक्तदाब, हृदयस्पंदनाचा अनियमितपणा आणि स्ट्रेस हार्मोन्सची जास्त पातळी वाढते. त्याचबरोबर, काही अभ्यास सांगतात की महिलांमध्ये हृदयविकाराची लक्षणे पुरुषांपेक्षा वेगळी किंवा सौम्य असतात, जसे की थकवा, डोकेदुखी किंवा पोटात दुखणे, ज्यामुळे वेळेत निदान होणे उशिरा होते. एकूणच, आधुनिक जीवनशैली, हार्मोनल बदल आणि मानसिक ताण ह्या तिन्ही घटकांमुळे महिलांमध्ये हृदय विकार वाढत आहेत. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, ताण व्यवस्थापन आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी या उपाययोजनांमुळे हा धोका कमी केला जाऊ शकतो. महिलांनी हृदयाच्या आरोग्याकडे अधिक लक्ष देणे आवश्यक आहे, कारण लक्षणे सौम्य दिसली तरी गंभीर परिणाम होऊ शकतात.