एकमेव समाज जिथे लग्नाचा सर्व खर्च नवरदेव करतो, खूपच वेगळी आहे परंपरा, कारण ऐकून….

सोशल मीडियावर अनेक वेगवेगळ्या घटना बघायला मिळतात. अशीच एक हटके परंपरा असणारी विवाहपद्धत सध्या सोशल मीडियावर प्रचंड व्हायरल होत आहे. जी छत्तीसगडमधील आहे. छत्तीसगड हे राज्य आपल्या समृद्ध लोकसंस्कृती, परंपरा आणि आदिवासी जीवनशैलीसाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. येथे विविध जनजातीय समुदाय आजही आपल्या पारंपरिक रितीरिवाजांचे जतन करताना दिसतात. अशाच अनोख्या परंपरांपैकी एक म्हणजे ‘उठवा बिहाव’, जी विशेषतः कवर्धा जिल्ह्यातील नेऊर परिसरात राहणाऱ्या बैगा आदिवासी समुदायमध्ये प्रचलित आहे.

ही परंपरा केवळ एक विवाहपद्धती नसून सामाजिक एकता, परस्पर सहकार्य आणि मानवी संवेदनशीलतेचे जिवंत उदाहरण मानली जाते. आधुनिक काळातही ही प्रथा टिकून आहे.

उठवा बिहाव म्हणजे काय?

‘उठवा बिहाव’ ही एक विशेष विवाहपद्धती आहे, ज्यामध्ये जर वधूच्या कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती कमकुवत असेल आणि त्यांना विवाहाचा खर्च उचलणे शक्य नसेल तर वरपक्ष संपूर्ण विवाहसोहळ्याची जबाबदारी स्वतः घेतो. यामुळे आर्थिक अडचणींमुळे विवाहात अडथळा येत नाही.

या परंपरेनुसार, वर आपल्या कुटुंबीयांसह आणि बारातींसह वधूच्या घरी पोहोचतो. तेथे पारंपरिक पद्धतीने त्याचे स्वागत केले जाते. हलदीसारख्या विधी पार पाडल्या जातात, पाहुण्यांना जेवण दिले जाते आणि त्यानंतर वधूची विदाई केली जाते. पुढील विवाहविधी वराच्या घरी पार पडतात.

सामाजिक संदेश आणि महत्त्व

विशेषज्ञांच्या मते, ‘उठवा बिहाव’ ही केवळ एक रीत नाही तर समाजातील परस्पर सहकार्याची भावना दर्शवणारी परंपरा आहे. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांतील मुलींनाही सन्मानाने विवाह करण्याची संधी या प्रथेमुळे मिळते.

ही परंपरा दहेजप्रथा, अनावश्यक खर्च आणि दिखाऊपणाच्या विरोधात एक सकारात्मक संदेश देते. ती सांगते की विवाहासारख्या पवित्र बंधनासाठी आर्थिक स्थिती कधीही अडथळा ठरू नये.

मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगडच्या वनक्षेत्रात प्रचलित असलेली ‘उठवा बिहाव’ परंपरा आजच्या समाजासाठी एक प्रेरणादायी उदाहरण आहे. बदलत्या काळातही अशा परंपरा जपल्या जात आहेत, ही बाब समाजातील मानवी मूल्ये अजूनही जिवंत असल्याचे दर्शवते.