तो विचित्र जीव… जो मेल्यावरही पुन्हा पुन्हा होतो जीवंत, कसे मिळाले त्याला अमरत्व?

Wood Frog in North America: वुड फ्रॉग (Wood Frog) हा उत्तर अमेरिकेच्या घनदाट आणि बर्फाळ जंगलात आढळणारा एक छोटा रहस्यमयी जीव आहे. त्याचे शास्त्रीय नाव Rana sylvatica असे आहे. दिसायला हा साधा बेडूक आहे. पण त्याची जीवनशैली एखाद्या चमत्काराशिवाय कमी नाही. कडाक्याची थंडी आणि बर्फाच्छादित वातावरणातही हा जीव त्याची अद्भूत क्षमता टिकवून आहे. जीवनाचे हे वैशिष्ट्ये इतर कोणत्याही जीवात दिसत नाही. या भागात हिवाळ्यात तापमान उणे शून्यापेक्षा ही कमी होते. त्याचे संपूर्ण शरीर गारठून बर्फाचा गोळा होते. पण हा बेडूक मरत नाही. तो निद्रिस्त अवस्थेत असतो. त्याचे हृदय आणि श्वास मंदावतो. तरीही हा बेडूक जीवंत असतो. हवामान बदलानंतर उन्हाळा आल्यावर तो पुन्हा नव्या जोमाने आणि दमाने त्याचे खाद्य शोधायला बाहेर पडतो. त्याची ही जीवनगाथा जंगलातील प्राणी जीवनातील एक अद्भूत मानली जाते.

हिवाळा येताच फ्रीज मोड

जेव्हा तापमान उणे होते. तेव्हा बेडूक जमिनीवरील झाडांचे पत्ते आणि माती कोरून दडतो. त्याचे शरीर हळूहळू बर्फात रुपांतरीत होते. या कमालीच्या गोठावणाऱ्या थंडीत तो अनेक आठवडे निद्रिस्त अवस्थेत जातो. यावेळी त्याचा श्वास आणि हृदयाचे ठोके जणू बंद होतात. कोणताही हालचाल न करता तो निपचित पडलेला असतो.

निसर्गाची दैवी देणगी

जसी थंडी वाढते. तेव्हा याचे यकृत ग्लुकोज तयार करायला सुरूवात करते. काही वेळा ग्लिसरॉल तयार करते. हे घटक एकत्रितपणे एका कमाल मर्यादेत शरीराला गोठण्यापासून थांबवतात. त्याच्या धमण्या आणि रक्तवाहिन्या गोठून फाटत नाहीत अथवा त्यांना इजा होत नाही. त्या उलट सुरक्षित राहतात. या जीवाने निसर्गाशी सूर जुळवून घेतल्याचे दिसते.

हृदय, श्वास आणि मेंदूसुद्धा होतो बंद

हे ऐकायला थोडं विचित्र वाटेल. अथवा त्यात काहीच तथ्य जाणवणार नाही. गोठलेल्या कमाल थंडीत वुड फ्रॉगचे हृदय, श्वास आणि मेंदूसुद्धा काम करणे थांबवतो. बाहेरून हा बेडूक मृत अवस्थेत असल्याचे भासते. पण या विपरीत परिस्थितीतही हा बेडूक जिवंत असतो. हा निसर्गाचा चमत्कार आहे.

65-70 टक्के शरीर गोठते

याचे शरीर हे बर्फाने गोठते. संपूर्ण शरीरावर बर्फाचा थर जमा होतो. पण त्याच्या धमण्या आणि रक्तवाहिन्यांतून शरीराला ऊर्जा देणारी शक्ती प्रवाहित असते. नस, धमण्या गोठत नाहीत, त्या सुरक्षित असतात. त्यामुळे उन्हाळा आल्यावर बर्फ वितळला की हा बेडूक पुन्हा सक्रिय होतो. त्याचा दिनक्रम सुरू होतो.