उष्माघातापासून स्वत:ला कसं वाचवायचं? वाचा…

आजकाल उष्णता वाढत असून, अनेक ठिकाणी पारा ४५ अंशांच्याही वर गेला आहे. भारतीय हवामान विभागाने असा इशाराही दिला आहे की, येत्या काही दिवसांत तापमान आणखी वाढू शकते. अशा परिस्थितीत आपल्या आरोग्याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे, पण या तीव्र उष्णतेत सुरक्षित राहणे हे काही कमी आव्हान नाही. मानवी शरीराचे सरासरी तापमान ३६.९ अंश मानले जाते, परंतु जेव्हा सभोवतालचे तापमान वाढते, तेव्हा आपले शरीर उष्णता शोषून घेऊ लागते, ज्यामुळे आरोग्य बिघडू शकते. हे संतुलित करण्यासाठी, शरीर जास्त घाम गाळून प्रतिसाद देते. उन्हाळ्यात उष्माघाताचा धोका खूप सामान्य असतो आणि जेव्हा आपले शरीर स्वतःचे तापमान नियंत्रित करू शकत नाही, तेव्हा त्याचा परिणाम अनेक शारीरिक कार्यांवर होतो.

उष्माघात (हीट स्ट्रोक) हा उन्हाळ्यात होणारा गंभीर आरोग्याचा त्रास आहे, जो शरीराचे तापमान खूप वाढल्यामुळे निर्माण होतो. जेव्हा बाहेरचे तापमान खूप जास्त असते आणि शरीराला स्वतःला थंड ठेवण्याची क्षमता कमी पडते, तेव्हा उष्माघात होण्याची शक्यता वाढते. विशेषतः दुपारच्या कडक उन्हात जास्त वेळ राहणे, पुरेसे पाणी न पिणे, सतत शारीरिक श्रम करणे किंवा हवेशीर जागेचा अभाव असणे ही त्यामागची मुख्य कारणे आहेत. उष्माघाताची सुरुवात डोकेदुखी, चक्कर येणे, अशक्तपणा, मळमळ, जास्त घाम येणे किंवा कधी कधी घाम येणे बंद होणे अशा लक्षणांनी होते.

शरीराचे तापमान ४०°C पेक्षा जास्त वाढल्यास स्थिती गंभीर होऊ शकते. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि दीर्घकालीन आजार असलेले लोक यांना याचा धोका अधिक असतो. उष्माघात टाळण्यासाठी काही साध्या पण महत्त्वाच्या गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम, भरपूर पाणी पिणे अत्यंत गरजेचे आहे. दिवसातून वेळोवेळी पाणी, ताक, लिंबूपाणी किंवा नारळपाणी घेतल्यास शरीर हायड्रेट राहते. दुपारी १२ ते ४ या वेळेत शक्यतो बाहेर जाणे टाळावे. जर बाहेर जाणे आवश्यक असेल, तर डोक्यावर टोपी, स्कार्फ किंवा छत्री वापरावी. हलके, सैल आणि सूती कपडे परिधान करावेत, जे शरीराला हवा खेळती ठेवतात.

जास्त तेलकट, मसालेदार आणि गरम अन्न टाळून हलका व पचायला सोपा आहार घ्यावा. घरात शक्यतो थंड आणि हवेशीर वातावरण ठेवावे. थंड पाण्याने अंघोळ करणेही शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यास मदत करते. जर एखाद्या व्यक्तीला उष्माघाताची लक्षणे दिसत असतील, तर त्याला त्वरित सावलीत किंवा थंड जागी हलवावे, थंड पाणी पाजावे आणि शरीरावर थंड पाण्याचे शिंतोडे मारावेत. गंभीर स्थितीत त्वरित वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे. योग्य काळजी आणि सावधगिरी बाळगल्यास उष्माघातासारख्या गंभीर समस्यांपासून स्वतःचे आणि आपल्या कुटुंबाचे संरक्षण करता येते.

वाढत्या तापमानात स्वतःला सुरक्षित कसे ठेवावे?

• शरीरातील पाण्याची पातळी टिकवून ठेवण्यासाठी दररोज ३-४ लिटर पाणी प्या. या काळात मद्यपान टाळा आणि चहा व कॉफीसारख्या कॅफीनयुक्त पदार्थांचे सेवन मर्यादित करा.
• बाहेर जाताना टोपी आणि गॉगल घाला, तसेच सैल सुती कपडे घाला. सकाळी ११ ते दुपारी ४ या वेळेत बाहेर जाणे टाळा. बाहेर जाण्यासाठी सकाळ आणि संध्याकाळ ही सर्वोत्तम वेळ आहे.
• जर तुम्हाला उलट्या होणे, चक्कर येणे, हृदयाचे ठोके वाढणे, विचार करण्यास अडचण येणे किंवा तीव्र डोकेदुखी यांसारखी लक्षणे जाणवत असतील, तर ताबडतोब उन्हातून बाहेर पडून थंड ठिकाणी जा. एक कापड ओले करून इलेक्ट्रोलाइट द्रावण प्या.
• या काळात लहान मुलांना आणि वृद्धांना विशेष काळजीची गरज असते. हृदयरोग किंवा मधुमेह असलेल्यांनीही या काळात विशेष काळजी घेतली पाहिजे.
• आपल्या आहारात काकडी, टरबूज आणि संत्री यांसारख्या भरपूर पाणी असलेल्या पदार्थांचा समावेश करा. पंखे आणि एअर कंडिशनरच्या साहाय्याने घर थंड ठेवा. या काळात पार्क केलेल्या गाडीत कोणालाही एकटे सोडू नका.

जर तुम्हाला उष्माघाताची लक्षणे दिसल्यास, डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

या काळात शरीरातील पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन) तुमच्या आरोग्याला आणखी बिघडवू शकते. त्यामुळे, शरीरातील पाण्याची कमतरता टाळा. याचा परिणाम हृदय आणि मूत्रपिंडांसारख्या महत्त्वाच्या अवयवांवर होऊ शकतो. जर तुम्हाला तोंडात जास्त कोरडेपणा, गडद पिवळी लघवी, स्नायू दुखणे किंवा अशक्तपणा जाणवत असेल, तर लक्ष द्या.