अकबर-औरंगजेबापासून सलीमपर्यंत कोणते अन्नपदार्थ खाल्ले जायचे, जाणून घ्या
जगभरात जेव्हा जेव्हा भारतीय खाद्यपदार्थांची चर्चा होते, तेव्हा मुघलाई पदार्थांचा उल्लेख नक्कीच केला जातो. मुघलांच्या स्वयंपाकघरातून अनेक असे पदार्थ आले जे जगभरात प्रसिद्ध झाले.
मुघल युग केवळ समृद्धी, स्थापत्य यासाठी ओळखले जात नव्हते, तर त्यांच्या स्वादिष्ट पाककृतींसाठी ओळखले जात होते. आजही बिर्याणी लोक मोठ्या उत्साहाने खातात, ती मुघलांनी भारतात आणली. एवढेच नव्हे, तर मुघलांनीच भारतात कबाब आणले. मुघल काळातच कबाब बनवण्याचा ट्रेंड एक-दोन नव्हे तर अनेक प्रकारे सुरू झाला. जसे सिंक, शिकमपूर आणि रेशमी कबाब.
मुघलांच्या स्वयंपाकघरातून हलीम, नवरत्न कोरमा, मुर्ग मुसल्लम, मुघलाई पराठा यांच्यासह अनेक गोष्टी भारताच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचल्या. आता प्रश्न असा आहे की, शेवटचा मोगल बादशहा बहादूरशाह जफरला बाबराला काय खायला आवडत असे.
बाबर : भारताचा मासा, फर्गानाचा द्राक्ष-खरबूज आवडता होता बाबर हिंदुस्थानात आला तेव्हा येथील खाद्यपदार्थ व मसाले यांतील विविधता पाहून तो फार प्रभावित झाला. लाकडाच्या शेकोटीवर शिजवलेले चिकन आणि मांस खाण्याची त्याला सवय होती. उझबेकिस्तानमध्ये जन्मलेल्या बाबरला फरगाना आणि समरकंद यांचे अन्न खूप आवडत होते आणि तो तेथून फळे आणि भाज्या आयात करीत असे.
बाबरनामा या आत्मचरित्रात बाबरने आपल्या अफगाण देशात आढळणाऱ्या खरबूज, द्राक्षे आणि इतर फळांच्या तुटवड्याचा उल्लेख केला आहे. आत्मचरित्रात असे म्हटले आहे की, “बाजारात बर्फ, थंड पाणी, चांगले अन्न, चांगली भाकरी नाही;” तरीही, त्याला भारतातील ताजे आणि खाऱ्या पाण्यातील मासे आवडले.
हुमायू: खिचडी सर्वात जास्त पसंत केली जाते शेरशाह सूरीकडून पराभूत झाल्यानंतर जेव्हा हुमायूनने पर्शियामध्ये काही काळ घालवला, तेव्हा त्याच्या आवडी-निवडींमध्ये अनेक बदल झाले. हुमायूनला खिचडी विशेष आवडायची. याशिवाय बादशहाची इराणी पत्नी हमीदा हिने राजघराण्याच्या स्वयंपाकघरात केशर आणि सुकामेवा यांचा वापर वाढविला. त्यापासून बनवलेल्या वस्तू त्याला विशेष आवडत असत. हुमायूनलाही सरबत खूप आवडत असे. त्यामुळे राजघराण्याकरिता बनवलेल्या पेयांत फळांची चव जोडली जात असे.
अकबर : बादशहाला मुर्ग मुसल्लम-नवरत्न कोरमा आवडतो अकबराच्या काळात मुघलाई पाककृतीची व्याप्ती खऱ्या अर्थाने विस्तारली. वैवाहिक संबंधांमुळे, भारताच्या कानाकोपऱ्यातून शेफ आले आणि त्यांनी त्यांच्या पाककृती शैलींना पर्शियन अभिरुचीसह मिसळून खाण्याची एक अनोखी शैली तयार केली. यामुळे अनेक नवीन पाककृती तयार झाल्या. जसे की मुर्ग मुसल्लम आणि नवरतन कोरमा. अकबराला ते आवडले. असा दावा केला जातो की अकबराची पत्नी जोधाबाई यांनी मांसाहारी मुघल स्वयंपाकघरात पंचमेल डाळ (ज्याला पंचरत्न डाळ म्हणूनही ओळखले जाते) आणली होती.
जहांगीर : वाईन, दही आणि भात यांपासून बनविलेले पदार्थ जहांगीरला खाण्यापिण्याची फार आवड होती. त्याच्या कारकिर्दीत मोगल दस्तरखानामध्ये अनेक पदार्थांचा समावेश करण्यात आला. साम्राज्याची सूत्रे त्याची पत्नी नूरजहान हिच्या हातात होती. राजदरबारातील एक प्रचंड प्रभावशाली व्यक्ती असल्याने, युरोपमधील व्यापारी बऱ्याचदा त्याला अनोख्या पदार्थांची ऑफर देत असत. त्यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन नूरजहाँने प्रसिद्ध वाइन, इंद्रधनुष्य रंगाचे दही आणि तांदूळ यांपासून अनेक पदार्थ बनवले. जहांगीरला हे विशेष आवडले होते.
शाहजहान : यमुनेचे पाणी आणि आंब्याचे शौकीन शाहजहानचा आहार हा त्याच्या पूर्वजांनी तयार केलेल्या अन्नाचा एक विस्तृत प्रकार होता. बादशहाला सुगंधी मसाल्यांची खूप आवड होती आणि तो माफक प्रमाणात मद्यपान करीत असे. शाहजहान फक्त यमुनेचे पाणी प्यायचा आणि त्याला आंब्याची खूप आवड होती. बागेतून आणि स्वयंपाकघरातल्या बागेतून त्यांना लिंबू, डाळिंब, प्लम, खरबूज अशा ताज्या भाज्या आणि फळं मिळायची. हळद, जिरे आणि कोथिंबीर या औषधी गुणधर्मांमुळे त्यांनी आपल्या आचाऱ्यांना शाही पदार्थांमध्ये अधिक भर घालण्याची सूचना केली होती.
औरंगजेब : चणा डाळ, बदाम-दही बिर्याणी त्याचा पिता शाहजहान याच्या कारकिर्दीत त्याचा मुलगा औरंगजेब याने मुघलाई पाककलेची भव्यता काहीशी कमी केली होती. मुघल बादशहांमध्ये अत्यंत धार्मिक असलेल्या औरंगजेबाला पंचमेल दलासारख्या शाकाहारी पदार्थांची खूप आवड होती. औरंगजेबाने आपल्या मुलाला लिहिलेल्या पत्रांचा संग्रह रुक्त-ए-आलमगिरी यांच्या मते, तांदूळ, चणा डाळ, सुकी जर्दाळू, बदाम आणि दही यापासून बनवलेली बिर्याणी ही औरंगजेबाची आवडती होती.
बहादुरशाह जफर: हरणांचे मांस मोगल घराण्याचा शेवटचा बादशहा बहादुरशाह जफर याला हरणांच्या मांसाची फार आवड होती, कारण तरुणपणी त्याला शिकारीची आवड होती. त्यांना हलके खाद्यपदार्थही आवडायचे, विशेषत: मूग डाळ, जी ‘बादशाह पसंद’ म्हणून ओळखली जाऊ लागली.
