धनत्रयोदशीला यमदीपदान करताय? चौमुखी दिवा लावल्यानंतर ‘या’ गोष्टी कटाक्षाने टाळा

धनत्रयोदशी हा दिवाळीच्या सणातील महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. या दिवशी देवी लक्ष्मी, भगवान धन्वंतरी आणि कुबेर देवाची पूजा करण्यासोबतच यमराजाच्या नावाने दिवा लावण्याचीही परंपरा आहे. याला यमदीपदान असे म्हणतात. कुटुंबातील सदस्यांना दीर्घायुष्य आणि उत्तम आरोग्य लाभावे, तसेच कुटुंबावर यमराजाची कृपा राहावी, अशी प्रार्थना करून हा दिवा लावला जातो. काही घरांमध्ये चार वातींचा चौमुखी दिवा दक्षिण दिशेला ठेवण्याची पद्धत आहे. मात्र, यमदीपदान केल्यानंतर काही पारंपरिक नियम पाळले जातात. चला तर जाणून घेऊया, यमाचा दिवा लावल्यानंतर कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात.

काय आहे यमदीपदानाचे महत्त्व?

धनत्रयोदशीच्या दिवशी यमराजाच्या नावाने दिवा लावण्याची परंपरा स्कंद पुराणात उल्लेखलेल्या यमदीपदानाशी संबंधित आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी संध्याकाळी घराबाहेर दक्षिण दिशेला दिवा लावल्याने कुटुंबावर यमराजाची कृपा राहते. कुटुंबातील सदस्यांना दीर्घायुष्य आणि उत्तम आरोग्य लाभावे, या भावनेने यमदीपदान केले जाते. ही परंपरा केवळ मृत्यूच्या भीतीतून मुक्ती मिळावी, एवढ्यापुरती मर्यादित नसून आयुष्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचाही एक मार्ग मानला जातो. यावेळी यमराजाकडे कुटुंबाचे सुख, शांती आणि सुरक्षितता कायम राहावी, अशी प्रार्थना केली जाते.

दिवा ठेवल्यानंतर मागे वळून पाहू नका

यमदीपदानाशी संबंधित एक प्रचलित मान्यता आहे. त्यानुसार, धनत्रयोदशीच्या संध्याकाळी घराबाहेर दक्षिण दिशेला दिवा ठेवल्यानंतर घरात परतताना मागे वळून पाहू नये. दिवा ठेवल्यानंतर थेट घरात यावे आणि यमराजाचे स्मरण करावे, असे सांगितले जाते. ही परंपरा वेगवेगळ्या कुटुंबांमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारे पाळली जाते. दिवा ठेवताना तो कोणाच्या पायाला लागणार नाही, अशा सुरक्षित जागी ठेवावा.

दिवा विझल्यानंतर पुन्हा घरात आणू नका

काही ठिकाणी यमदीप संपूर्ण रात्र घराबाहेर तेवत ठेवण्याची परंपरा आहे. सकाळी दिवा विझल्यानंतर तो पुन्हा घरात आणू नये, अशी मान्यता आहे. मातीचा दिवा पुन्हा वापरण्याऐवजी तो वेगळा ठेवण्याची किंवा योग्य पद्धतीने विसर्जित करण्याची प्रथा काही ठिकाणी आहे. मात्र, दिवा रस्त्यावर, नाल्यात किंवा पाण्याच्या स्रोतामध्ये टाकू नये. तो पूर्णपणे थंड झाल्यानंतरच हाताळावा.

दिवा लावल्यानंतर हात-पाय धुण्याची परंपरा

यमदीपदान करून घरात परतल्यानंतर हात-पाय धुणे आणि आपल्या इष्टदेवतेचे स्मरण करणे, अशीही काही कुटुंबांमध्ये परंपरा आहे. पूजेनंतर स्वच्छता आणि शुद्धता राखण्याशी ही प्रथा जोडली जाते. त्यामुळे दिवा ठेवल्यानंतर घरात आल्यावर हात-पाय स्वच्छ धुवावेत आणि देवाचे स्मरण करावे.

(डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)