देवाची पूजा करताना चुकीचे फुले ठेवताय? जाणून घ्या शास्त्रीय महत्त्व…

धार्मिक ग्रंथानुसार, पूजा केल्यामुळे घरात सकारात्मकता येते असे अनेक लोकांचे अनुभव आणि पारंपरिक समज आहेत. पूजा ही केवळ धार्मिक कृती नसून ती मानसिक आणि भावनिक शांती देणारी प्रक्रिया आहे. नियमित पूजा केल्याने घरातील वातावरण शांत, प्रसन्न आणि शिस्तबद्ध राहते. पूजा करताना मंत्रोच्चार, प्रार्थना आणि ध्यान यामुळे मन एकाग्र होते, ताणतणाव कमी होतो आणि मनात सकारात्मक विचार निर्माण होतात. जेव्हा घरातील सदस्य शांत मनाने आणि श्रद्धेने पूजा करतात, तेव्हा त्याचा परिणाम त्यांच्या वागणुकीवर दिसतो. त्यामुळे घरात भांडणतंटे कमी होऊन आपुलकी, संयम आणि समजूतदारपणा वाढतो. अगरबत्ती, दिवा, फुले यांचा सुगंध आणि प्रकाश घरातील वातावरण शुद्ध व आनंददायी बनवतो, ज्यामुळे मानसिक प्रसन्नता वाढते.

याशिवाय, पूजा केल्याने घरात एक प्रकारची शिस्त आणि नियमितता येते, जी सकारात्मकतेसाठी महत्त्वाची असते. सकाळी किंवा संध्याकाळी ठराविक वेळी पूजा केल्यामुळे दिनक्रम सुरळीत होतो आणि दिवसाची सुरुवात किंवा समाप्ती शांततेत होते. लहान मुलांवरही याचा चांगला परिणाम होतो, कारण त्यांना संयम, आदर आणि कृतज्ञतेचे मूल्य शिकायला मिळते. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर, प्रार्थना आणि ध्यानामुळे मेंदूत शांतता देणारे हार्मोन्स सक्रिय होतात, ज्यामुळे तणाव कमी होतो आणि सकारात्मक भावना वाढतात. त्यामुळे पूजा ही श्रद्धेसोबतच मानसिक आरोग्यासाठीही उपयुक्त ठरते आणि घरात सकारात्मक ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास मदत करते.

हिंदू धर्मात उपासनेला विशेष महत्त्व मानले जाते. पूजेच्या वेळी देवाला फुले अर्पण करणे हे शुभ मानले जाते आणि श्रद्धेचे प्रतीक मानले जाते. वेगवेगळ्या देवी-देवतांना वेगवेगळ्या प्रकारची फुले आवडतात. धार्मिक मान्यतेनुसार पूजेत चुकीची फुले अर्पण केली तर पूजेचे पूर्ण फळ मिळत नाही. त्यामुळे पूजेची थाळी सजवताना योग्य फुलांची निवड करणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. जाणून घेऊया कोणत्या देवतेला कोणती फुले अर्पण करावीत. धार्मिक मान्यतेनुसार भगवान शिवाच्या उपासनेत केतकी फुले अर्पण करणे अशुभ मानले जाते. पौराणिक कथेनुसार, केतकी फुलाने भगवान ब्रह्मदेवासोबत जाऊन या खोटेपणाचे समर्थन केले होते, जेणेकरून भगवान शिव यांनी तिला आपल्या उपासनेत स्वीकारले नाही.

तुळस भगवान विष्णूला अत्यंत प्रिय मानली जाते. परंतु विष्णूपूजेत आक आणि धतूर सारखी फुले अर्पण करणे योग्य मानले जात नाही, कारण ते भगवान शंकराला प्रिय मानले जातात. कमळ आणि गुलाब यासारखी ताजी आणि सुगंधी फुले देवी लक्ष्मीला खूप प्रिय आहेत. अशी धार्मिक मान्यता आहे की लक्ष्मीपूजेत वाळलेली किंवा वाळलेली फुले अर्पण केल्याने घरात नकारात्मक ऊर्जा वाढू शकते. धार्मिक आख्यायिकांनुसार भगवान गणेशाच्या पूजेत तुळस अर्पण करणे निषिद्ध मानले जाते. दुर्वा गवत आणि लाल फुले गणेशाला विशेष प्रिय आहेत. सूर्यदेवतेच्या पूजेमध्ये बेलपत्रांचा वापर केला जात नाही.

बेलपत्र हे भगवान शंकरांना प्रिय मानले जाते, तर सूर्यदेवाला लाल फुले आणि पाणी अर्पण करणे शुभ मानले जाते.देवाची योग्य पूजा करण्याची पद्धत ही श्रद्धा, शुद्धता आणि मनःशांती यांवर आधारित असते. पूजा करताना सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे मन एकाग्र आणि स्वच्छ असणे. केवळ बाह्य विधीपेक्षा अंतःकरणातील भक्ती अधिक महत्त्वाची मानली जाते. पूजेपूर्वी स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. यामुळे शरीर आणि मन दोन्ही शुद्ध राहतात. पूजा करण्यासाठी घरातील शांत व स्वच्छ जागा निवडावी. देवाची मूर्ती किंवा फोटो स्वच्छ करून, समोर पवित्र आसनावर बसावे. पूजा सुरू करण्यापूर्वी काही क्षण डोळे मिटून मन शांत करावे आणि देवाचे स्मरण करावे.

पूजेमध्ये पंचोपचार किंवा षोडशोपचार पद्धती वापरल्या जातात. देवाला पाणी, फुले, अक्षता, धूप, दीप आणि नैवेद्य अर्पण करावा. हे करताना मनात भक्तीभाव असावा. मंत्रोच्चार किंवा साधी प्रार्थना स्पष्ट आणि शांत स्वरात करावी. मंत्रांचा अर्थ समजून घेऊन उच्चार केल्यास त्याचा मानसिक प्रभाव अधिक चांगला पडतो. पूजा करताना मोबाईल, गडबड किंवा नकारात्मक विचार टाळावेत. देवासमोर बसून कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि आपल्या चुका मान्य करून सद्बुद्धीची प्रार्थना करणे हीही पूजेचीच महत्त्वाची अंगं आहेत.

पूजेनंतर देवाला नमस्कार करून प्रसाद स्वीकारावा आणि तो सर्व घरातील सदस्यांमध्ये वाटावा. यामुळे घरात एकोप्याची भावना वाढते. पूजा ही केवळ देवासमोर दिवा लावण्यापुरती मर्यादित नसून ती आपल्या दैनंदिन जीवनात सदाचार, सत्य, करुणा आणि संयम यांचे पालन करण्याची प्रेरणा देते. नियमित आणि श्रद्धेने केलेली पूजा मनाला शांती देते, आत्मविश्वास वाढवते आणि जीवनात सकारात्मक दृष्टिकोन निर्माण करते. त्यामुळे योग्य पद्धतीने, मनापासून केलेली पूजा ही अध्यात्मिक उन्नतीचा मार्ग ठरते.