पाण्याच्या कुंड्या आणि आत्म्याचा प्रवास! हिंदू धर्मात अंत्यसंस्कारानंतर हा विधी का केला जातो?

हिंदू धर्मात मृत्यू हा केवळ शरीराचा शेवट मानला जात नाही, तर आत्म्याच्या नव्या प्रवासाची सुरुवात मानली जाते. या प्रवासात कुटुंबीय आणि पंडितजी मृताच्या आत्म्याला शांती आणि आनंद मिळावा यासाठी अनेक विशेष विधी करतात. या अनोख्या आणि वारंवार पाहिल्या जाणार् या परंपरांपैकी एक म्हणजे पिंपळाच्या झाडावर पाण्याने भरलेले मडके टांगणे. मटका हे केवळ एक प्रतीक नाही, तर त्यात सखोल आध्यात्मिक आणि वैज्ञानिक श्रद्धा आहेत. मृत्यूच्या वेळी आत्मा आपल्या कर्मानुसार पुढच्या जन्माकडे वाटचाल करतो आणि या काळात तो भूक आणि तहानातून जातो. पाण्याने भरलेला मडका आत्म्याच्या पूर्णत्वाचे साधन बनतो. त्याच वेळी, शनी आणि त्रिदेव यांच्या निवासामुळे पिंपळाचे झाड विशेष पवित्र मानले जाते.

या लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की पिंपळाच्या झाडावर कुंडी लटकवणे कुटुंब आणि आत्मा दोघांसाठी का आणि कसे फायदेशीर मानले जाते. ज्योतिषशास्त्रामध्ये पिंपळाच्या झाडाला अत्यंत पवित्र आणि महत्त्वाचे स्थान दिले आहे. पिंपळाचे झाड केवळ धार्मिकच नव्हे तर आध्यात्मिक आणि ज्योतिषीय दृष्टिकोनातूनही अत्यंत प्रभावी मानले जाते. शास्त्रानुसार पिंपळाच्या झाडात अनेक देवतांचा वास असतो त्यात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे तसेच नवग्रहांचे अस्तित्व मानले जाते.

विशेषतः पिंपळाचे झाड शनी ग्रहाशी संबंधित मानले जाते, त्यामुळे शनीचे अशुभ प्रभाव कमी करण्यासाठी पिंपळाची पूजा केली जाते. शनिवारी पिंपळाच्या झाडाभोवती प्रदक्षिणा घालणे, तिळाच्या तेलाचा दिवा लावणे किंवा जल अर्पण करणे शनीदोष शांतीसाठी लाभदायक मानले जाते. ज्योतिषशास्त्रानुसार पिंपळाचे झाड राहू-केतूच्या प्रभावांवरही नियंत्रण ठेवते. त्यामुळे कालसर्प दोष, पितृदोष किंवा ग्रहदोष असल्यास पिंपळाच्या झाडाशी संबंधित उपाय सुचवले जातात. पिंपळाखाली ध्यान, जप किंवा मंत्रसाधना केल्यास मन शांत होते आणि नकारात्मक ऊर्जा दूर होते, असा विश्वास आहे. पिंपळाच्या झाडाला पाणी घालणे, त्याची सेवा करणे आणि तोड न करणे हे पुण्यकर्म मानले जाते. धार्मिक ग्रंथांमध्येही पिंपळाचे महत्त्व सांगितले आहे. भगवद्गीतेत भगवान श्रीकृष्ण म्हणतात, “वृक्षाणांमध्ये मी अश्वत्थ आहे,” म्हणजेच पिंपळ हे त्यांचेच स्वरूप आहे. त्यामुळे पिंपळाची सेवा ही विष्णूभक्ती समजली जाते. याशिवाय पिंपळाचे झाड पर्यावरणदृष्ट्याही महत्त्वाचे आहे, कारण ते भरपूर ऑक्सिजन देते. ज्योतिषशास्त्रात पिंपळाचे महत्त्व हे श्रद्धा, ग्रहशांती, आध्यात्मिक उन्नती आणि सकारात्मक ऊर्जेशी जोडलेले आहे. दृष्टिकोनातून पाहिले तर मृत्यूनंतर आत्मा काही काळ भटकतो आणि भूक-तहान अनुभवतो. अशा परिस्थितीत पिंपळाच्या झाडावर ठिबकणारे पाणी आत्म्याला तृप्त करते आणि तहान भागवते. पीपाळमध्ये ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे वास्तव्य असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे मडके टांगणे म्हणजे शेवटच्या प्रवासात मृत व्यक्तीला दिलासा आणि शांती देण्याचा प्रयत्न करण्याचा एक मार्ग आहे. ही ओळख कुटुंबासाठी देखील खूप महत्त्वाची आहे. जेव्हा हा विधी केला जातो तेव्हा कुटुंबातील सदस्यांना असे वाटते की त्यांनी आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या आत्म्याची काळजी घेतली आणि त्याच्या किंवा तिच्या आध्यात्मिक शांतीसाठी काहीतरी केले.

ज्योतिषशास्त्रानुसार, पिंपळाचे झाड शनी ग्रहाशी संबंधित असल्याचे मानले जाते. शनिदेव कर्मांचा मागोवा ठेवतो आणि मृत्यूनंतरच्या प्रवासात आत्म्याचा मार्ग ठरवतो. पिंपळाच्या झाडावर पाण्याने भरलेला मडका टांगणे म्हणजे शनिदेवांना प्रसन्न करणे. हे सूचित करते की हे कुटुंब मृताच्या आत्म्याचे रक्षण करण्यासाठी समर्पित आहे आणि त्यांच्या वतीने पूर्ण भक्ती आणि भक्तीने एक सुखद प्रवास आहे. शनिदेवाच्या कृपेने आत्मा आपल्या कर्मानुसार योग्य गती प्राप्त करतो आणि कुटुंबातील सदस्यांनाही पितृदोषापासून मुक्ती मिळण्याचा लाभ मिळतो. पिंपळाचे झाड अत्यंत पवित्र मानले जाते. त्याला त्रिमूर्तीचे निवासस्थान म्हटले गेले आहे. भांडे टांगण्यामागील विश्वास असा आहे की पाणी हळूहळू टपकते आणि ते मृताच्या आत्म्याला तृप्त करते. ही कुटुंबाची भेट आहे, जेणेकरून आत्मा आपला प्रवास आनंदाने आणि कोणत्याही वेदनाशिवाय पूर्ण करू शकेल. पिंपळाचे झाड स्थिर व दीर्घायुषी असते. हे जीवन, स्थैर्य आणि संवर्धनाचे प्रतीक मानले जाते. हेच कारण आहे की इतर झाडांवर कुंड्या टांगल्या जात नाहीत. ही परंपरा केवळ मृताच्या आत्म्यासाठीच नव्हे तर कुटुंबातील सदस्यांच्या मानसिक संतुलन आणि धार्मिक श्रद्धेसाठी देखील महत्त्वपूर्ण मानली जाते.

कुंडी टांगण्यासाठी झाडाच्या फांदीला मडके बांधणे ही विधीची पद्धत आहे. पाणी हळूहळू टपकते म्हणून तळाशी एक लहान छिद्र पाडले जाते. थेंबाथेंबाने आत्म्याची तहान भागवण्याचे हे प्रतीक आहे. ही प्रक्रिया करणारे पंडित आणि कुटुंबातील सदस्य श्रद्धेने आणि निष्ठेने करतात. पिंपळाला मटका लटकवण्याची परंपरा ही केवळ एक प्रथा नसून आत्म्याचे समाधान, शनिदेवाची कृपा आणि कुटुंबाच्या श्रद्धेत ती दडलेली आहे. या विधीमुळे मृत व्यक्तीच्या आत्म्याला शांती मिळते आणि कुटुंबाला मानसिक समाधान मिळते.

डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही