खेळता खेळता पडली अन् आयुष्यच बदललं! अनेक फ्रॅक्चरमुळे चालताही येईना; १८ महिन्यांची मायाला एअरलिफ्ट करून वनतारात हलवलं

केरळमधील एका अभयारण्यात वाढलेल्या ‘माया’ नावाच्या 18 महिन्यांच्या आजारी हत्तीणीला उत्तम आणि विशेष वैद्यकीय उपचारांसाठी जामनगरमधील वनतारा येथे हलवण्यात आले आहे. केरळचे मुख्य वन्यजीव संरक्षक डॉ. पी. पुगाझेंधी यांच्या आदेशानुसार, मायाला केरळमधून विमानाने आणण्याची प्रक्रिया काल, 5 नोव्हेंबर 2026 रोजी पार पाडण्यात आली. मायाला अनेक ठिकाणी हाडे मोडली असून तिची हाडे अत्यंत कमकुवत असण्याची गंभीर समस्या आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, 19 एप्रिल 2025 रोजी केरळच्या मलयट्टूर विभागातील काप्रिकडजवळ हत्तींच्या एका कळपाने नदी ओलांडली. यादरम्यान माया नावाची नवजात हत्तीण मागे राहिली. त्यावेळी माया अत्यंत अशक्त आणि तीव्र निर्जलीकरण झालेली होती. तिला तिच्या आईचे पहिले दूध सुद्धा मिळाले नव्हते. जेव्हा तिची आई परत आली नाही, तेव्हा वन विभागाने मायाची सुटका करून तिला अभयारण्यात आणले. त्या लहान हत्तीणीमध्ये नैसर्गिकरित्या दूध पिण्याची क्षमताही नसल्यामुळे वन विभागाचे कर्मचारी आणि काळजीवाहकांनी सतत देखरेखीखाली तिला हाताने वाढवले.

सहायक वन पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. बिनॉय सी. बाबू आणि त्यांच्या टीमने एका वर्षापेक्षा जास्त काळ तिच्यावर उपचार केले आणि तिची काळजी घेतली. त्यानंतर त्या हत्तीणीचे नाव माया ठेवण्यात आले. 2 जुलै 2026 रोजी, सुमारे 15 महिन्यांची असलेली माया खेळताना घसरली आणि तिच्या उजव्या खांद्याला दुखापत झाली. त्यानंतर तिच्यावर उपचार, फिजिओथेरपी, स्प्लिंट्स आणि कॅल्शियम व व्हिटॅमिन डीची पूरक औषधे देण्यात आली. उपचार करूनही तिच्या प्रकृतीत सुधारणा झाली नाही.

ऑक्टोबर महिन्याच्या अखेरपर्यंत मायाची प्रकृती इतकी गंभीर झाली होती की ती उभीही राहू शकत नव्हती आणि फक्त द्रव पदार्थच घेऊ शकत होती. २४ ऑक्टोबर रोजी पूकोडे येथील पशुवैद्यकीय आणि पशुविज्ञान महाविद्यालयाचे डॉ. दिनेश पी. टी. यांनी तिची तपासणी केली. तपासणीत असे दिसून आले की, मायाच्या डाव्या पायाला फ्रॅक्चर, उजव्या पुढच्या पायाला अनेक फ्रॅक्चर्स, तिची हाडे पातळ व कमकुवत होण्याची गंभीर समस्या, छातीचा संसर्ग आणि बराच वेळ एकाच स्थितीत पडून राहिल्यामुळे तिच्या शरीरावर जखमा होत्या.

२९ ऑक्टोबर रोजी, एका वैद्यकीय मंडळाने मायाची तपासणी केली आणि तिची हाडे अत्यंत कमकुवत असल्याचे आढळले. तिला जन्मजात दोष असल्याचाही संशय होता. माया पूर्णपणे बरी होऊ शकेल की नाही याबद्दल गंभीर शंका व्यक्त करत, वैद्यकीय मंडळाने तिला पुढील त्रासातून मुक्त करण्यासाठी इच्छामरणाची शिफारस केली. मात्र केरळच्या मुख्य वन्यजीव रक्षकांनी हा निर्णय घेण्यापूर्वी अधिक तज्ज्ञांचे मत घेण्याचे ठरवले.

1 नोव्हेंबर रोजी, वंताराच्या पशुवैद्यकीय पथकाने व्हिडिओ सल्लामसलतीद्वारे मायाच्या वैद्यकीय नोंदी, एक्स-रे आणि रक्त अहवालांचे पुनरावलोकन केले. त्यानंतर 4 नोव्हेंबर रोजी वैद्यकीय मंडळ, वन विभागाचे अधिकारी आणि आसामचे प्रख्यात हत्ती तज्ञ व पद्मश्री पुरस्कार विजेते डॉ. कुशल कुंवर शर्मा यांच्यात एक बैठक झाली. डॉ. शर्मा यांनी सुचवले की, मायाचा आजार पॅराथायरॉइड ग्रंथीशी संबंधित समस्येमुळे असू शकतो. उपचाराने ही समस्या काही प्रमाणात सुधारू शकते असे सांगून त्यांनी वंतारा येथे विशेष उपचारांची शिफारस केली.

वंतारा येथील हत्ती उपचार केंद्राचे मुख्य पशुवैद्य डॉ. यदुराज खडपेकर यांनीही या मताशी सहमती दर्शवली. सर्व सदस्यांच्या संमतीनंतर, मायाला 5 नोव्हेंबर रोजी जामनगरच्या वंतारा येथे हलवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. वंताराने मायासाठी विशेष वैद्यकीय व्यवस्था केली आहे, ज्यामध्ये 24 -तास पशुवैद्यकीय सेवा, वेदना व्यवस्थापन, तिच्या आजाराचे मूळ कारण शोधण्यासाठी प्रगत निदान आणि तिला सुरक्षितपणे हलवण्यासाठी हायड्रॉलिक लिफ्टिंग सिस्टीम यांचा समावेश आहे. वैद्यकीयदृष्ट्या योग्य असल्यास हायड्रोथेरपी देखील दिली जाईल.

मायाला हवाई मार्गाने हलवताना जीवनरक्षक प्रणाली आणि सतत देखरेख पुरवण्यात आली आहे. वंतारासोबत तीन हत्ती विशेषज्ञ पशुवैद्य, पॅराव्हेट आणि काळजीवाहकांची टीम असेल. याव्यतिरिक्त, आपत्कालीन औषधे आणि आवश्यक जीवनरक्षक उपकरणे देखील तिच्यासोबत ठेवण्यात येतील. केरळ वन विभागाचे सहायक वन पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. बिनॉय सी. बाबू आणि मायाचे पूर्वीचे काळजीवाहू निखिल बाबू हे देखील तिच्यासोबत असतील. उपचारादरम्यान मायाचे परिचित काळजीवाहू तिच्यासोबतच राहतील, जेणेकरून तिला नवीन वातावरणात अस्वस्थ वाटू नये.

मायाच्या उपचारांवर आणि आरोग्याच्या स्थितीवर देखरेख ठेवण्यासाठी केरळ वन विभागातर्फे एक देखरेख समिती स्थापन केली जाईल. या समितीचे अध्यक्षपद मध्य विभागाच्या सामाजिक वनीकरण विभागाचे वनसंरक्षक भूषवतील. मायाचे उपचार पूर्ण झाल्यावर, वंतारा तिला केरळमधील अभयारण्यात परत पाठवण्याची व्यवस्था करेल. सध्या मायाच्या प्रकृतीबद्दलची स्थिती अनिश्चित आहे आणि तिला बरे होणे आव्हानात्मक असू शकते. केरळ वन विभाग आणि वंतारा तिला आणखी एक संधी देण्याच्या उद्देशाने तिच्यावर उपचार करण्यासाठी संयुक्तपणे काम करत आहेत.