आयुर्वेदानुसार चिंच खाल्ल्यामुळे शरीराला काय फायदे होतात?

चिंचेचे नाव ऐकल्यावर तोंडाला पाणी सुटते, मग तुम्ही समोसेबरोबर सर्व्ह केलेल्या मसालेदार चटणीसह आनंद घ्याल किंवा कच्चे खा. त्याची चव जवळजवळ प्रत्येकाला आवडते, परंतु आपल्याला माहित आहे काय की चव वाढविण्याच्या क्षमतेव्यतिरिक्त ते एक औषध देखील मानले जाते. ह्याचे नियमित सेवन केल्याने शरीर अनेक आजारांपासून दूर राहू शकते. जर्नल ऑफ एथ्नोफार्माकोलॉजीमध्ये प्रकाशित झालेल्या अलीकडील अभ्यासांनी या उष्णकटिबंधीय फळाचे रहस्य उलगडण्यास सुरवात केली आहे आणि हे आपल्या पोटासाठी इतके फायदेशीर का आहे हे उघड केले आहे. चला तर मग जाणून घेऊया आपल्या पोटासाठी चिंचेचे काय फायदे?चिंच (इमली) खाल्ल्यामुळे आरोग्याला होणारे फायदे आणि तिचे आयुर्वेदीक महत्त्व फार मोठे आहे.

आयुर्वेदात चिंचेला आम्ल रस प्रधान फळ मानले जाते. ती चवीला आंबट असली तरी योग्य प्रमाणात सेवन केल्यास शरीरासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. चिंच पचनशक्ती वाढवणारी आहे. जठराग्नी प्रज्वलित करून अन्नाचे पचन नीट करते, त्यामुळे अपचन, गॅस, पोट फुगणे, बद्धकोष्ठता यांसारख्या तक्रारी कमी होतात. विशेषतः जड, तेलकट किंवा मसालेदार अन्न पचवण्यासाठी चिंचेचा वापर फायदेशीर मानला जातो. चिंचेमुळे तोंडाला चव येते आणि भूक वाढते, म्हणूनच आजारातून बरे होत असताना ती उपयोगी ठरते.

आयुर्वेदानुसार चिंच वात आणि कफ दोष कमी करते, मात्र पित्त दोष वाढवू शकते. त्यामुळे पित्त प्रकृतीच्या लोकांनी मर्यादित प्रमाणातच चिंच खावी. चिंचेमध्ये नैसर्गिक अँटीऑक्सिडंट्स, व्हिटॅमिन C, मॅग्नेशियम, पोटॅशियम आणि फायबर असतात. हे घटक शरीरातील विषारी द्रव्ये बाहेर टाकण्यास मदत करतात. रक्त शुद्ध करण्यास, सूज कमी करण्यास आणि शरीरातील उष्णता संतुलित ठेवण्यास चिंच उपयुक्त ठरते. ताप, उलटी, अतिसार यांसारख्या अवस्थेत चिंचेचे पाणी पारंपरिक उपाय म्हणून वापरले जाते. तसेच चिंचेमुळे आतड्यांची हालचाल सुधारते, त्यामुळे पोट साफ राहते. चिंच हृदयाच्या आरोग्यासाठीही फायदेशीर आहे. तिच्यातील फायबर व अँटीऑक्सिडंट्स कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास मदत करतात, त्यामुळे हृदयविकाराचा धोका कमी होतो. रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यासाठीही चिंच उपयोगी ठरते. आयुर्वेदात चिंचेचा वापर सांधेदुखी, वातविकार, सूज यामध्ये बाह्य आणि अंतर्गत औषध म्हणून केला जातो. चिंचेचा कोमट लेप वेदनादायक सांध्यांवर लावल्यास आराम मिळतो, असे मानले जाते. महिलांमध्ये मासिक पाळीशी संबंधित त्रास, थकवा आणि अशक्तपणा कमी करण्यासाठीही चिंच फायदेशीर ठरते. चिंच अति प्रमाणात खाल्ल्यास आम्लपित्त, छातीत जळजळ, दातांची झीज किंवा घसा दुखणे यांसारखे त्रास होऊ शकतात. त्यामुळे आयुर्वेदानुसार “मिताहार” म्हणजेच योग्य प्रमाणात सेवन करणे महत्त्वाचे आहे. योग्य प्रमाणात घेतलेली चिंच ही पचन सुधारणारी, दोष संतुलित करणारी आणि शरीराला ताजेतवाने ठेवणारी एक उत्तम आयुर्वेदीक देणगी आहे.

चिंचेमध्ये पेक्टिन आणि श्लेष्मल त्वचेसारखे स्टार्च नसलेले पॉलिसेकेराइड्स असतात, जे मल मोठे करून, आतड्यांच्या हालचाली गुळगुळीत करून आणि दीर्घकाळापासून बद्धकोष्ठता दूर करून सहज मार्ग काढण्यास मदत करतात. चिंचेचा आंबटपणा टार्टरिक आम्ल आणि इतर सेंद्रिय आम्लांमुळे होतो. हे ऍसिड पाचक रस सक्रिय करतात आणि पोटाला अन्न तोडण्यास मदत करतात. चिंचेच्या खाल्ल्याने लाळ वाढते, ज्यामुळे कार्बोहायड्रेट्स खराब होण्यास सुरवात होते, यकृतातून पित्त बाहेर पडते, जे चरबीच्या पचनासाठी आवश्यक आहे. ते खाल्ल्याने अन्न सहज पचते. जर तुम्हाला वारंवार फुशारकी, जडपणा किंवा गॅसची समस्या असेल तर चिंचेमुळे त्यात आराम मिळू शकतो. त्याचे फायबर आणि वनस्पती संयुगे आतड्यांमध्ये साचलेला वायू कमी करण्यास मदत करतात. अशा परिस्थितीत चिंचेची चटणी किंवा चिंचेचे पाणी थोडे सेवन केल्यास पचनक्रिया हलकी आणि आरामदायक होऊ शकते.