कान स्वच्छ करण्याची योग्य पद्धत नेमकं काय? काय चुका करणे टाळावे?

कान आपल्या श्रवणशक्तीचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत आणि त्यांना स्वच्छ ठेवणे खूप महत्वाचे आहे. परंतु बर्याचदा लोक याबद्दल चुकीची पावले उचलतात, ज्यामुळे कानात दुखापत किंवा संसर्ग होण्याचा धोका वाढतो. बरेच लोक स्कार्फ, कापूस, पिन किंवा तीक्ष्ण वस्तू घालून कान स्वच्छ करण्याचा प्रयत्न करतात, जे खूप धोकादायक असू शकते. कानाचा आतील भाग नाजूक आहे आणि त्यास अगदी लहान दुखापत देखील वेदना आणि संसर्गास कारणीभूत ठरू शकते. त्यामुळे कान योग्य पद्धतीने स्वच्छ करणे फार महत्वाचे आहे. पहिला नियम म्हणजे कधीही धारदार वस्तू टाकून कान स्वच्छ करू नयेत. मेणबत्त्या, हेडफोन किंवा केसांच्या पिनमधून कानात प्रवेश करणारे लहान कण पडद्याचे नुकसान करू शकतात.

त्याऐवजी, आपण घरी सहज उपलब्ध असलेल्या गोष्टींसह कान स्वच्छ करू शकता. उदाहरणार्थ, कोमट पाणी आणि कापसाचा गोळा वापरुन कानाचा बाहेरील भाग स्वच्छ केला जाऊ शकतो. त्यात साबणाचा वापर करू नये, फक्त कानाचा बाहेरील भाग पाण्याने हलक्या हाताने पुसून टाका. कानामध्ये घान (Earwax, ज्याला वैद्यकीय भाषेत Cerumen म्हणतात) जमा होणे ही एक सामान्य समस्या आहे. ही घान कानाच्या बाहेरील भागाला धूळ, बॅक्टेरिया आणि बाहेरील कणांपासून वाचवण्यासाठी नैसर्गिकरित्या तयार होते.

मात्र, जेव्हा ही घान प्रमाणापेक्षा जास्त होते किंवा ती कानाच्या आत दाबून जमा होते (उदा. Q-टिप्स वापरल्याने), तेव्हा यामुळे अनेक समस्या उद्भवू शकतात. सर्वात सामान्य परिणाम म्हणजे ऐकू येणे कमी होणे किंवा आवाज अस्पष्ट ऐकू येणे. याशिवाय, कानात सतत गोंगाट ऐकू येणे, कानात जडपणा किंवा दाब जाणवणे, तसेच कान दुखणे अशा तक्रारी येतात. घान जमा झाल्यामुळे कानाच्या पडद्यावर दाब येतो, ज्यामुळे संतुलन बिघडणे आणि चक्कर येणे यांसारखी लक्षणेही दिसू शकतात. जर या जमा झालेल्या घानीमध्ये बॅक्टेरियाची वाढ झाली, तर कान संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते. कानामध्ये खाज येणे, तीव्र वेदना होणे आणि काही वेळा दुर्गंधीयुक्त स्त्राव बाहेर येणे ही संसर्गाची लक्षणे आहेत. त्यामुळे, जर तुम्हाला ऐकण्याच्या समस्या जाणवत असतील किंवा कानामध्ये तीव्र वेदना होत असतील, तर घरगुती उपाय करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे सुरक्षित असते, जेणेकरून जमा झालेली घान सुरक्षितपणे काढली जाईल. जर कानात मेण किंवा मळ जमा झाला असेल तर ते स्वतः काढण्याचा प्रयत्न करू नका.

यासाठी ओटीसी (ओव्हर द काउंटर) इअर ड्रॉप्सचा वापर केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे कानातील मेण मऊ करून ते सहज बाहेर येण्यास मदत होते. थेंब वापरल्यानंतर, कान 5-10 मिनिटे वाकवून ठेवा आणि नंतर कोमट पाण्याने कान स्वच्छ करा. लक्षात ठेवा की पाणी कानात जास्त प्रमाणात जात नाही आणि ते हळूहळू बाहेर काढावे . कानात खूप मेण असेल किंवा ऐकण्यास त्रास होत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे हा सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे. कान, नाक, घसा या तज्ज्ञांना कान स्वच्छ करण्यासाठी योग्य साधने आणि पद्धती माहीत असतात, ज्यामुळे कानाला कोणतेही नुकसान होत नाही. कधीकधी लोक घरी कान स्वच्छ करण्यासाठी घरगुती उपचारांचा अवलंब करतात, परंतु यामुळे कानात जळजळ किंवा संसर्ग होण्याचा धोका वाढू शकतो. तसेच, हायड्रोजन पेरोक्साइड (Hydrogen Peroxide) आणि पाण्याच्या समान भागांचे मिश्रण (Diluted Solution) वापरले जाऊ शकते. हे मिश्रण कानामध्ये टाकल्यावर बुडबुडे येऊन घान साफ होते. मात्र, कानात संसर्ग असल्यास किंवा कानाच्या पडद्याला छिद्र असल्यास हे उपाय करू नयेत. जर या उपायांनंतरही कानात वेदना किंवा ऐकू येण्यात अडथळा जाणवत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

कान नियमित स्वच्छ करण्यासाठी काही सोप्या टिप्स अवलंबल्या जाऊ शकतात. उदाहरणार्थ, दर आठवड्याला कानाचा बाह्य भाग हाताने स्वच्छ करा, वापरानंतर हेडफोन किंवा इअरबड्स स्वच्छ ठेवा आणि मुलांना कधीही तीक्ष्ण वस्तूशी छेडछाड करू देऊ नका. तसेच, पोहल्यानंतर कानात पाणी राहिल्यास ते हलक्या टॉवेलने कोरडे करा आणि आवश्यक असल्यास थेंब वापरा. कान स्वच्छ ठेवण्यासाठी काही सोपे आणि सुरक्षित घरगुती उपाय करता येतात. Q-टिप्स (Cotton Swabs) चा वापर पूर्णपणे टाळावा, कारण ते घान आत ढकलतात. त्याऐवजी, तुम्ही जमा झालेली घान मऊ करण्यासाठी मिनरल ऑइल किंवा ऑलिव्ह ऑइलचे काही थेंब वापरू शकता. रात्री झोपण्यापूर्वी, एका बाजूला कलंडून २-३ थेंब कोमट तेल कानामध्ये टाका आणि काही मिनिटे तसेच रहा. यामुळे घान मऊ होते आणि ती हळूहळू नैसर्गिकरित्या बाहेर पडते.