मधुमेहाच्या रुग्णांनी काय खावं बटाटा की रताळं?
कोणी म्हणतो की बटाटा हे विष आहे, तर कोणी रताळ्याला चमत्कार मानतो, परंतु सर्वात आधी हे समजून घेणे आवश्यक आहे की मधुमेहात खाण्याचा अर्थ काहीही पूर्णपणे सोडून देणे नाही.
मधुमेह हा भारतात एक सामान्य आजार बनला आहे. देशातील लाखो लोक एकतर मधुमेहाने ग्रस्त आहेत किंवा त्यांची रक्तातील साखर नियंत्रणात नाही. अशा परिस्थितीत, सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की दररोजच्या ताटात काय खावे आणि काय खाऊ नये, विशेषत: बटाटे आणि रताळे यासारख्या सामान्य भाज्यांच्या बाबतीत. कोणी म्हणतो की बटाटे विष आहे, तर कोणी रताळ्याला चमत्कारी मानतो, परंतु सर्वात आधी हे समजून घेणे आवश्यक आहे की मधुमेहात खाण्याचा अर्थ काहीही पूर्णपणे सोडून देणे नाही. अन्न किती लवकर पचते आणि ग्लूकोजमध्ये रूपांतरित होते आणि रक्तामध्ये जाते यावर रक्तातील साखर अवलंबून असते, याला ग्लाइसेमिक इंडेक्स म्हणतात. जीआय जितके जास्त असेल तितके साखर वेगाने वाढेल. हेच कारण आहे की बटाटे आणि रताटे यांची तुलना करणे आवश्यक आहे.
बटाटे बर्याचदा मधुमेहाचे शत्रू मानले जातात, परंतु प्रत्येक बटाटा एकसारखा नसतो. भारतात बटाट्याचे अनेक प्रकार पिकतात आणि प्रत्येक जातीचा शरीरावर होणारा परिणाम वेगवेगळा असू शकतो. काही जातींमध्ये स्टार्च असतो जो हळूहळू तुटतो, जेणेकरून साखर वेगाने वाढत नाही. संशोधनात असे दिसून आले आहे की योग्य वाण आणि योग्यरित्या शिजवलेले बटाटे मर्यादित प्रमाणात हानिकारक नाहीत. जेव्हा बटाटे तळलेले किंवा जास्त मसाल्यासह खाल्ले जातात तेव्हा ही समस्या उद्भवते. उकडलेले बटाटे जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास साखर देखील वाढवू शकतात, कारण त्याचे ग्लाइसेमिक इंडेक्स जास्त आहे.
तथापि, उकडलेले आणि थंड केलेले बटाटे थोडे चांगले मानले जातात, कारण त्यात असलेल्या स्टार्चची पातळी बदलते. आता गोड बटाट्याबद्दल बोला, ज्याला लोक अनेकदा मधुमेहासाठी सुरक्षित मानतात. गोड बटाटा गोड असतो, परंतु त्याचा गोडपणा शरीरावर वेगळ्या प्रकारे परिणाम करतो, त्यात फायबरचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे साखर हळूहळू रक्तात प्रवेश करते. हेच कारण आहे की त्याचे ग्लाइसेमिक इंडेक्स बटाट्यांपेक्षा कमी आहे. याव्यतिरिक्त, गोड बटाट्यांमध्ये व्हिटॅमिन ए, व्हिटॅमिन सी आणि अँटीऑक्सिडेंट्स असतात, जे शरीराच्या पेशींचे नुकसान होण्यापासून संरक्षण करतात आणि मधुमेहावरील रामबाण उपाय प्रभावीता सुधारू शकतात.
आयुर्वेदात, रताळे देखील उत्साहवर्धक आणि पचनासाठी तुलनेने संतुलित मानले गेले आहे, जर प्रमाण योग्य असेल तर. वैज्ञानिक संशोधनानुसार, जर एखाद्या व्यक्तीचे प्राधान्य रक्तातील साखर नियंत्रित करणे असेल तर गोड बटाटा थोडा चांगला पर्याय ठरू शकतो, परंतु मोठ्या प्रमाणात खाल्ल्यास कार्बोहायड्रेट साखर वाढू शकते. त्याचबरोबर बटाटे पूर्णपणे सोडण्याची गरज नाही. बटाटा उकडलेला असेल तर तो भाज्या आणि डाळींसोबत संतुलित प्रमाणात खाल्ला जाऊ शकतो. मधुमेहाविषयी जनजागृती करणारी संस्था इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्चचाही असा विश्वास आहे की, संतुलित आहार, योग्य प्रमाणात आणि नियमित दिनचर्याने रक्तातील साखर नियंत्रित केली जाऊ शकते. बटाटे आणि रताळे हे दोन्ही कंदमुळे पौष्टिक असून शरीराला ऊर्जा आणि आवश्यक पोषकद्रव्ये देतात. बटाटा हा कार्बोहायड्रेट्सचा चांगला स्रोत आहे, त्यामुळे तो शरीराला तत्काळ ऊर्जा देतो. त्यामध्ये व्हिटॅमिन C, व्हिटॅमिन B6, पोटॅशियम आणि फायबर असते. पोटॅशियममुळे रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास मदत होते, तर फायबरमुळे पचन सुधारते. उकडलेला किंवा भाजलेला बटाटा (जास्त तेल न वापरता) खाल्ल्यास तो आरोग्यासाठी चांगला ठरतो. व्यायाम करणाऱ्या व्यक्तींना किंवा जास्त शारीरिक श्रम करणाऱ्यांना बटाटा ऊर्जा पुनर्भरणासाठी उपयुक्त असतो.
रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यास मदत करते
रताळे (स्वीट पोटॅटो) हे अधिक पौष्टिक मानले जाते. त्यात बीटा-कॅरोटीन (व्हिटॅमिन A), व्हिटॅमिन C, मॅग्नेशियम, फायबर आणि अँटीऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात. बीटा-कॅरोटीन डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी आणि त्वचेसाठी उपयुक्त आहे. रताळ्यातील फायबर पचन सुधारते आणि रक्तातील साखरेची पातळी हळूहळू वाढवते, त्यामुळे ते मधुमेह असलेल्या व्यक्तींसाठी (मर्यादित प्रमाणात) तुलनेने चांगला पर्याय ठरू शकते. तसेच रताळे रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यास मदत करते. दोन्ही पदार्थ शिजवताना तळण्याऐवजी उकडणे, भाजणे किंवा वाफवणे हा आरोग्यदायी पर्याय आहे. योग्य प्रमाणात आणि संतुलित आहारासोबत बटाटे आणि रताळे खाल्ल्यास शरीराला ऊर्जा, पचनास मदत आणि आवश्यक जीवनसत्त्वे मिळून एकूण आरोग्य सुधारते.
