हे ‘गरुड’ विमानतळावर नेमकं काय काम करतं? वाचा सविस्तर
विमानतळावर गरुडांचा वापर ही एक नावीन्यपूर्ण कल्पना आहे. ते केवळ सुरक्षा सुनिश्चित करत नाहीत, तर नैसर्गिक पर्यायाचा आदर्श उदाहरणही ठरतात. जसे आपल्याकडे कुत्र्यांचा वापर बॉम्ब शोधण्यासाठी केला जातो, तसेच गरुडांचाही वापर विमानांच्या सुरक्षिततेसाठी केला जातो. भविष्यात अधिकाधिक विमानतळ या पर्यायाचा अवलंब करतील, अशी अपेक्षा आहे.
विमानतळ म्हणजे अत्यंत उच्च सुरक्षा असलेलं क्षेत्र. येथे केवळ मानव सुरक्षा कर्मचारीच नाहीत, तर काही ठिकाणी पक्ष्यांनाही महत्त्वाची जबाबदारी दिली जाते. ‘गरुड’ नाव ऐकून अनेकांना आश्चर्य वाटू शकतं, पण खरोखरच काही विमानतळांवर गरुड पक्ष्यांचा वापर विमानांच्या सुरक्षिततेसाठी केला जातो. हे गरुड केवळ शोभेपुरते नसतात, तर विमान वाहतुकीच्या सुरळीततेत त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.
गरुड पक्ष्यांचं प्रशिक्षण आणि वापर
अनेक आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर गरुड किंवा इतर शिकारी पक्ष्यांना विशेष प्रशिक्षण दिलं जातं. त्यांना विमानतळाच्या परिसरात फिरणाऱ्या कबूतर, चिमण्या, कावळे, घुबडं यांच्यापासून ते मोठ्या पक्ष्यांपर्यंत हुसकावून लावण्यासाठी वापरलं जातं. हे पक्षी इतर लहान पक्ष्यांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी शिकार करणारे आणि क्षेत्रावर नियंत्रण ठेवणारे असतात. त्यामुळे विमानतळ परिसरात पक्ष्यांचा वावर कमी होतो आणि विमानांना टेकऑफ आणि लँडिंग करताना धोका राहत नाही.
पक्ष्यांमुळे होणारा धोका काय असतो?
विमान उड्डाण करताना किंवा उतरताना जर एखादा पक्षी इंजिनात शिरला, तर तो ‘बर्ड स्ट्राइक’ म्हणून ओळखला जातो. अशा बर्ड स्ट्राइकमुळे विमानाचं इंजिन बंद पडण्याची शक्यता असते, जे अतिशय धोकादायक ठरू शकतं. त्यामुळे जगभरातील विमानतळ हे पक्षी नियंत्रणाच्या दृष्टीने अतिशय सतर्क असतात. यासाठी पारंपरिक उपायांव्यतिरिक्त गरुडांसारख्या शिकारी पक्ष्यांचा पर्याय निवडला जातो.
गरुडांचा उपयोग कोणते विमानतळ करतात?
नेदरलँड्स, यूएई, अमेरिका, तसेच भारतातही काही खासगी विमानतळांवर गरुडांचा वापर सुरू करण्यात आला आहे. दिल्लीतील इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर देखील काही काळ गरुडांचा वापर करण्यात आला होता. गरुडांना प्रशिक्षित करणं, त्यांची देखभाल करणं आणि ठराविक वेळाने विमानतळ परिसरात त्यांना सोडणं – हा एक शिस्तबद्ध कार्यक्रम असतो.
पर्यावरणपूरक उपाय
गरुडाचा वापर म्हणजे निसर्गाशी सुसंगत आणि पर्यावरणपूरक उपाय. बर्ड कंट्रोलसाठी ध्वनी उपकरणं, लेझर लाइट्स किंवा केमिकल्स यांचा वापर जरी केला जात असला, तरी त्यांचा काही प्रमाणात पर्यावरणावर परिणाम होतो. याउलट, गरुडासारखे पक्षी नैसर्गिक परिसंस्थेचा भाग असल्याने ते पक्ष्यांना घाबरवून पळवतात आणि विमानतळ सुरक्षित ठेवतात. गरुडांचा वापर केल्याने मानव सुरक्षा कर्मचाऱ्यांचं काम थोडं कमी होतं. विमानतळाचा मोठा परिसर झपाट्याने कवर करणं गरुडांसाठी सोपं असतं. त्यामुळे पक्ष्यांची हालचाल लक्षात घेऊन लगेच प्रतिसाद देता येतो.
