Snake Facts: खापरखवल्या सापाच्या शेपटीचा फटका बसताच अर्धांगवायूचा झटका? सत्य वाचून चकीत व्हाल

Bombay Shield Tail Paralysis: खापरखवल्या हा अत्यंत दुर्मिळ साप आहे. तो पश्चिम घाटात, सह्याद्रीच्या डोंगररांगात, दाट जंगलात आणि पाणथळ ठिकाणी आढळतो. या सापाचे वैशिष्ट्ये म्हणजे तो माती उकरतो. त्याला बॉम्बे शिल्टटेल असे एक नाव आहे. मनुष्य वस्तीपासून तो जरा फटकून वागतो. पण जंगला लगतच्या शेतात त्याचे दर्शन होते. स्थानिक लोक या सापाला खापरखवल्या अथवा माती ढकल्या असेही म्हणतात. हा साप लवकर नजरेस पडत नाही. त्याची शेपटी टोकदार नसून चपटी आणि जाड असते. यामुळे काही गैरसमज आहेत. या सापाची शेपटीचा मार बसल्यास अर्धांगवायूचा झटका बसतो असा गैरसमज आहे. पण त्यात काहीच तथ्य नाही. उलट हा साप बुजरा असतो.

या सापाची वैशिष्ट्ये काय?

बॉम्बे शिल्डटेल अथवा खापरखवल्या हा साप दक्षिण भारतात आणि सह्याद्री डोंगररांगेत आढळतो. महाराष्ट्रात महाबळेश्वर, लोणावळा, कोयना, सावंतवाडी या पट्ट्यात तो नजरेस पडतो. या सापाचे प्रमुख वैशिष्ट्ये म्हणजे तो पूर्णपणे बिनविषारी असतो. मानवाला अथवा मोठ्या प्राण्यांना त्याच्यापासून कोणताही धोका नसतो. तो त्याच्या भक्ष्याव्यतिरिक्त इतरांवर हल्ला करत नाही.

हा साप आकाराने खूप लहान म्हणजे फारतर 30 ते 35 सेमी लांबीचा असतो. याचे शरीर दंडगोलाकार, गुळगुळीत आणि चकचकीत असते. तो काळ्या अथवा गडद तपकिरी रंगाचा असतो. त्यावर पिवळसर ठिपके अथवे पट्टे असतात. जमिनीखाली अथवा ओल्या मातीत हा साप आढळतो. तो माती उकरत असल्याने त्याला माती ढकल्या, माती उकऱ्या असेही म्हणतात.

या सापाचे आणखी एक वैशिष्ट्ये म्हणजे त्याची शेपटी. या सापाची शेपटी टोकदार नसते तर चपट आणि ढालीसारखी दिसते. ही शेपटी जाड असते. जमिनीत बीळ करताना त्याला या शेपटीचा उपयोग होता. टणक शेपटी त्याला जमीन भुसभुशीत करण्यासाठी उपयोगी ठरते. या सापाची शेपटी लागल्याने अर्धांगवायूचा झटका येत नाही. हा बिनविषारी साप आहे. तो माणसांवर हल्ला करत नाही. गांडूळ आणि लहान कीटक हे त्याचे भक्ष्य आहेत.

हा साप जमिनीखाली अथवा पानांच्या खाली दडलेला असतो. या सापावर अजूनही मोठ्या प्रमाणात वैज्ञानिक संशोधन झालेले नाही. हा साप शांत स्वभावाचा आणि लाजाळू मानल्या जातो. तो सहसा दंश करत नाही. जास्त डिवचल्यास तो शेपटीची ढाल करतो.