GK: फ्लाइट हायजॅक झाल्यास पायलट कोणता सिग्नल पाठवतात, त्यानंतर काय ॲक्शन घेतात?

३० सप्टेंबर २०२६ रोजी दुबईहून तेल अवीवकडे जाणाऱ्या फ्लायदुबईच्या फ्लाइट क्रमांक FZ1073 ने सौदी अरेबियाच्या आकाशातून अचानक असा इमर्जन्सी सिग्नल पाठवला. सर्व आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा यंत्रणा आणि इस्रायली फायटर जेट्स त्वरित अलर्ट मोडवर आले. सुरुवातीच्या बातम्यांमध्ये विमानाचे हायजॅक होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आणि यादरम्यान इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांनी संरक्षण मंत्र्यांसोबत आपत्कालीन बैठक बोलावली.

मात्र, काही वेळाने परिस्थिती स्पष्ट झाली आणि कळले की हे कोणतेही दहशतवादी हल्ला किंवा हाईजॅकिंग नव्हते, तर कॉकपिटमध्ये पायलटमध्ये झालेल्या वादातून आणि हाणामारीतून इमर्जन्सी कोड अॅक्टिव्ह झाला होता. या घटनेनंतर विमान ताबडतोब सौदी अरेबियातील तबुक विमानतळावर सुरक्षित उतरवण्यात आले. या घटनेनंतर सामान्य लोकांच्या मनात प्रश्न निर्माण झाला आहे की अशा परिस्थितीत पायलट एटीसीला काय सिग्नल पाठवतात आणि सुरक्षा यंत्रणा कसे अॅक्शन घेतात.

हायजॅक अलर्ट कोड म्हणजे काय?

जगभरातील विमानांमध्ये बसवलेल्या ट्रान्सपॉन्डर नावाच्या उपकरणाद्वारे एअर ट्रॅफिक कंट्रोलला सतत विमानाची ओळख आणि लोकेशनशी संबंधित माहिती मिळत राहते. इंटरनॅशनल सिव्हिल एव्हिएशन ऑर्गनायझेशन (ICAO) च्या नियमांनुसार, कॉकपिटमध्ये कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती किंवा हाईजॅकसारखा धोका जाणवल्यास पायलट एक खास चार अंकी कोड ७५०० आपल्या ट्रान्सपॉन्डरमध्ये सेट करतो. हा कोड जगभर एकसारखा मानला जातो आणि तो एटीसीच्या रडार स्क्रीनवर दिसताच तिथले कंट्रोलर त्वरित समजतात की विमानात काही गंभीर गडबड आहे.

बोलल्याशिवायही सिग्नल देता येतो

हाईजॅकसारख्या परिस्थितीत पायलटसाठी रेडिओवर खुलेआम बोलणे धोकादायक ठरू शकते, म्हणून ७५०० कोड विशेषतः याच कारणासाठी डिझाइन करण्यात आला आहे, जेणेकरून पायलट काहीही न बोलता आणि हाईजॅकरला संशय न येता जमिनीवरील अधिकाऱ्यांना धोक्याची माहिती देऊ शकेल. याशिवाय पायलट अनेकदा कॉकपिट क्रू आणि केबिन क्रू यांच्यात आधीच ठरवलेले कोडवर्ड आणि इशारेही वापरतात.

अलर्ट मिळताच जमिनीवर काय होते?

एटीसीला ७५०० कोडचा सिग्नल मिळताच ते त्वरित संबंधित देशाच्या सुरक्षा आणि लष्करी यंत्रणांना सूचना देतात. यानंतर गरज पडल्यास वायुसेना आपली लढाऊ विमाने पाठवून संशयित विमानाची निगराणी आणि एस्कॉर्ट करण्यास सुरुवात करते, जसे या अलीकडच्या घटनेत इस्रायली वायुसेनेने केले. त्याचवेळी आजूबाजूला उडणाऱ्या इतर विमानांनाही सुरक्षित अंतरावर ठेवले जाते आणि गरज पडल्यास त्यांचा मार्ग बदलला जातो.

विमान डायव्हर्ट करण्याचा निर्णय घेतला जातो

हाईजॅक अलर्टच्या परिस्थितीत पायलट आणि एअरलाइनच्या निर्णयाच्या आधारे विमान अनेकदा जवळच्या सुरक्षित विमानतळाकडे वळवले जाते, जसे या प्रकरणात झाले. जेव्हा विमान जॉर्डनच्या हवाई सीमेत प्रवेश केल्यानंतर परत वळून सौदी अरेबियातील तबुक विमानतळाकडे पाठवण्यात आले. जमिनीवर उतरण्यापूर्वी संबंधित विमानतळावर सुरक्षा दल, बॉम्ब निरोधक टीम आणि मेडिकल टीम आधीच तयार ठेवली जाते, जेणेकरून लँडिंगनंतर ताबडतोब परिस्थिती हाताळता येईल.