काय? समोसा आपला मूळ पदार्थ नाही? मग तो भारतात कुठून आला?

घरात किंवा ऑफिसमध्ये कुठल्याही छोट्या पार्टीत समोसे असणे ही एक कॉमन गोष्ट आहे. लहान मुले असोत किंवा म्हातारी, सगळेच मोठ्या आवडीने समोसे खातात, पण समोसा हा भारताचा स्वतःचा मूळ पदार्थ नाही, तर तो परदेशातून आपल्या देशात आला आणि मग इथली ओळख बनला हे तुम्ही सांगा. आज आम्ही तुम्हाला समोसाविषयी अशीच रंजक माहिती देणार आहोत. इतिहासकारांच्या मते समोसाचे मूळ ठिकाण कुठे आहे, याची ठोस माहिती कोणाकडेही नाही. पण प्राचीन काळी इराणमध्ये असाच एक पदार्थ आढळत असे, ज्याला पर्शियन भाषेत ‘संबुश्क’ (sanbusak) म्हणतात. अकराव्या शतकात अफगाणिस्तान मार्गे हा ‘संबुश्क’ भारतात आला, असे मानले जाते. भारतात येईपर्यंत तो समोसा झाला.

बऱ्याच ठिकाणी याला संबुसा (Sambusa) किंवा सामुसा (samusa) असेही म्हणतात. बिहार आणि पश्चिम बंगालबद्दल बोलायचे झाले तर त्याला सिंघाड़ा (Singhara) म्हणतात. याचे कारण म्हणजे समोसाही सिंघाडा सारखाच त्रिकोणी असतो.

इतिहासकार अबुल-फल बेहाकी यांच्या अकराव्या शतकातील लेखातही याचे वर्णन आहे, ज्यात म्हटले आहे की अफगाणिस्तानचा सुलतान महमूद गझनवीच्या दरबारात एक नमकीन गोष्ट होती, जी माव्याने भरलेली होती.

अफगाणिस्तानमार्गे भारतात पोहोचल्यावर त्यातही अनेकदा बदल झाला. भारतातील बहुतेक भाग हिंदू असल्याने ते मोठ्या प्रमाणात शाकाहारी आहेत. त्यामुळे भारतात इथल्या गरजेनुसार समोसे तयार करून बटाटे आणि चटणीने भरले जायचे. जे खाऊन तुम्ही कमी पैशात तुमची हलकी भूक सहज शांत करू शकता.

परदेशांबद्दल बोलायचे झाले तर उज्बेकिस्तान आणि ताजिकिस्तानमध्येही समोसे पोहोचले, पण फळे आणि सुका मेवा ऐवजी त्यात मेंढी आणि शेळीचे मांस घेतले जायचे, जे ते चिरलेल्या कांद्यात मिसळून बनवत असत. अफगाणिस्तानातही समोस्यात प्राण्यांचे मांस खाल्ले जाते आणि ते तेथे खूप प्रसिद्ध आहे.

भारतातील समोसा व्यवसायाबद्दल बोलायचे झाले तर आता हा कोट्यवधी रुपयांचा व्यवसाय झाला आहे. खेड्यापाड्यांपासून मोठ्या महानगरांपर्यंत समोसे विकले जात असल्याचे सहज पहायला मिळते. आता परदेशातही समोसे निर्यात केले जात आहेत. तिथे फ्रोजन समोसे पुरवले जातात, जे नंतर पुन्हा तळून आरामात खाल्ले जाऊ शकतात. त्यामुळे भारताची निर्यात आणि परदेशातील उत्पन्न दोन्ही वाढत आहे.