इंधन वापरात भारत जगात कितव्या क्रमांकावर? केवळ वाहतूक क्षेत्रातच जळतोय कोट्यवधी लीटर पेट्रोल-डिझेल
जागतिक पातळीवर सर्वाधिक तेल वापरणाऱ्या देशांमध्ये भारत तिसऱ्या क्रमांकावर पोहोचला आहे. देशात दररोज होणाऱ्या एकूण इंधन खपाचा एक मोठा हिस्सा एकट्या वाहतूक क्षेत्रात खर्च होतो. पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, देशाचे परकीय चलन वाचवण्यासाठी नागरिकांनी इंधनाचा अत्यंत काळजीपूर्वक वापर करणे आवश्यक बनले आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नुकतेच देशवासियांना पेट्रोल आणि डिझेलचा वापर जपून करण्याचे विशेष आवाहन केले आहे. देशांतर्गत वाहनांमुळे दररोज लाखो लीटर कच्चे तेल जळून खाक होत आहे. या समस्येवर मात करण्यासाठी सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचा वापर वाढवणे आणि वर्क फ्रॉम होमसारख्या पर्यायांचा अवलंब करणे काळाची गरज आहे. इराण-अमेरिका युद्धामुळे बंद पडलेली होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद केल्याने जगभरातील तेल व वायूच्या पुरवठ्यावर परिणाम होत आहे. दरम्यान, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही अलीकडेच लोकांना पेट्रोल आणि डिझेलचा वापर हुशारीने करण्याचे आवाहन केले आहे. पंतप्रधान म्हणाले की, पश्चिम आशियामध्ये सुरू असलेल्या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर इंधनाची बचत करणे ही काळाची सर्वात मोठी गरज आहे. भारताने आयात केलेल्या पेट्रोलियम उत्पादनांवरील अवलंबित्व कमी केल्यास देशाचा परकीय चलन खर्च वाचेल आणि युद्धाचा भारतीय अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम कमी होईल, असेही ते म्हणाले.
इराणशी संबंधित तणाव आणि आखातात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे कच्च्या तेलाच्या किंमती सातत्याने वाढत आहेत. यासोबतच रुपयाच्या कमकुवतपणामुळे भारताची चिंताही वाढत आहे. महागड्या तेलाची खरेदी केल्याने देशाचे आयात बिल वाढते, परकीय चलन साठ्यावर दबाव येतो आणि महागाई वाढण्याचा धोका निर्माण होतो.
सरकार तेलाच्या आयातीवर इतका खर्च करते
सरकारी आकडेवारीनुसार, भारत दररोज सुमारे 5.5 दशलक्ष बॅरल तेल किंवा 87.45 दशलक्ष लिटर तेलाचा वापर करतो. तेलाच्या वापराच्या बाबतीत अमेरिका आणि चीननंतर भारत तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. इतकंच नाही तर भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या तेल निर्यातदार देशांपैकी एक आहे. भारत आपल्या गरजेच्या 85-88 टक्के कच्चे तेल इतर देशांकडून खरेदी करतो. या कारणास्तव, जगात तेलाच्या किंमतीत वाढ झाल्याचा परिणाम भारतावर खूप लवकर पडतो.
आर्थिक वर्ष 26 मध्ये, भारताने कच्च्या तेलाच्या आयातीवर सुमारे 134.7 अब्ज डॉलर्स खर्च केले. ही परिस्थिती पाहता सरकार जनतेला पेट्रोल, डिझेल आणि गॅसचा वापर कमी आणि योग्य पद्धतीने करण्याचे आवाहन करत आहे. इंधनाची बचत करून देशावरील आर्थिक दबाव कमी करता येईल आणि जागतिक संकटाचा परिणाम भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम मर्यादित ठेवता येईल, असा सरकारचा विश्वास आहे.
वाहतुकीत इतके तेल वापरले जाते
पेट्रोलियम प्लॅनिंग अँड अॅनालिसिस सेल (PPS) च्या मते, डिझेल देशात सर्वाधिक वापरले जाते, ज्याचा वाटा सुमारे 37-39 टक्के आहे. डिझेलचा वापर प्रामुख्याने ट्रक, बस, शेती आणि इतर अवजड वाहनांमध्ये केला जातो. त्याच वेळी, पेट्रोलचा वाटा सुमारे 14-16 टक्के आहे आणि जवळजवळ त्याचा वापर कार, बाईक आणि इतर रस्त्यावरील वाहनांमध्ये आहे. भारतात तेलाचा सर्वाधिक वापर वाहतूक आणि उद्योगांमध्ये होतो.
येत्या काही वर्षांत डिझेल आणि पेट्रोलची मागणी सर्वाधिक असणार आहे. असा अंदाज आहे की 2045 पर्यंत, या दोन वस्तूंचा एकूण तेल वापराच्या 58 टक्के पेक्षा जास्त वाटा असेल. मात्र, ही मागणी कमी करण्यासाठी सरकार सातत्याने प्रयत्न करत आहे. यासाठी फ्लेक्स फ्युएल, इलेक्ट्रिक वाहने यासारख्या पर्यायांना प्रोत्साहन दिले जात आहे.
