Azadi ka Amrit Mahotsav: दुष्काळाचा सामना करण्यासाठी 2002 मध्ये ही योजना करण्यात आली होती, योजना होती नद्यांना एकमेकांशी जोडण्याची
पावसाळ्यात पुराचे पाणी मोठ्या प्रमाणात वाया जाते. देशातील पृष्ठभागावरील पाण्याचे एकूण प्रमाण 690 अब्ज घनमीटर आहे, त्यापैकी 65% पाणी वापरले जाते,उर्वरित पाणी वाया जाते. या प्रक्रियेत जास्त पाणी असलेली नदी कमी पाणी असलेल्या नदीशी जोडायची आहे. नद्यांना जोडण्यामुळे पिण्याच्या पाण्याची समस्या कमी होईल,
गुजरातमध्ये दुष्काळ आणि भूकंप(Earthquake) यांसारख्या आपत्तींनी ग्रासलेल्या देशाला पुन्हा कधीच दुष्काळाचा सामना करावा लागू नये म्हणून 2002 मध्ये एक योजना आखण्यात आली होती, नद्यांना एकमेकांशी जोडण्याची योजना खुद्द तत्कालीन पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी(Atal Bihari Vajpayee)यांनी केली होती. सुचवले.समितीनेही शिक्कामोर्तब केला होता की, हा आराखडा संसदेत पास व्हायला हवा, तेव्हाच गदारोळ झाला आणि योजना रखडली. 2014 मध्ये सरकारने मान्यता दिली असली, तरी केन-बेटवा ही (ken -betava River)नदी जोडणारी पहिली नदी आहे. 2002 मध्ये दुष्काळाची परिस्थिती अशी होती की केंद्राबरोबरच राज्य सरकारांनाही याचा विचार करावा लागला. सिंचनाचे संकट गहिरे झाले होते, अशा स्थितीत देशभरातील नद्या जोडून सिंचनाच्या समस्येतून सुटका करण्याची योजना अटल सरकारमध्ये तयार करण्यात आली. तत्कालीन पंतप्रधानांनी समिती तयार करून तातडीने कृती आराखडा तयार करण्यास सांगितले. 60 नद्या एकमेकांशी जोडण्याचे उद्दिष्ट होते जेणेकरून पुरासोबतच दुष्काळाचा प्रश्नही सुटू शकेल. यासाठी कार्यगट तयार करण्यात आला. सहा महिन्यांत संघाने हा प्रस्ताव मान्य केला. हा अहवाल दोन भागात तयार करण्यात आला होता, पहिल्या भागात दक्षिण भागातील नद्या जोडल्या जाणार होत्या, तर दुसऱ्या भागात उत्तर भारतातील नद्यांवर काम करायचे होते.
सामाजिक कार्यकर्त्यांनी विरोध केला
सामाजिक कार्यकर्त्यांनी पंतप्रधानांच्या या योजनेला निसर्गाशी खेळने म्हटले आहे. जुलै 2014 मध्ये केंद्र सरकारने सद्यस्थितीत नद्यांना जोडण्याच्या प्रकल्पासाठी विशेष समिती स्थापन करण्यास मान्यता दिली आहे. केन बेटवा लिंक प्रकल्प हा नदीजोड योजनेचा पहिला दुवा आहे.नदी जोड योजना हा पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांचा ड्रीम प्रोजेक्ट होता. 2002 मध्ये देशात पडलेल्या भीषण दुष्काळामुळे सरकारने या योजनेवर भर दिला. १९५८ मध्ये ब्रिटिश सिंचन अभियंता शीर थॉमस कार्टन यांनी या योजनेची कल्पना दिली.
नदी जोड योजना का आवश्यक आहे?
देशात नद्या मोठ्या प्रमाणात आहेत. विशेषत: पावसाळ्यात पुराचे पाणी मोठ्या प्रमाणात वाया जाते. देशातील पृष्ठभागावरील पाण्याचे एकूण प्रमाण 690 अब्ज घनमीटर आहे, त्यापैकी 65% पाणी वापरले जाते,उर्वरित पाणी वाया जाते. या प्रक्रियेत जास्त पाणी असलेली नदी कमी पाणी असलेल्या नदीशी जोडायची आहे. नद्यांना जोडण्यामुळे पिण्याच्या पाण्याची समस्या कमी होईल, दुष्काळ आणि पुराचा प्रश्न सुटेल, आर्थिक समृद्धीचा मार्गही खुला होईल, शेतीमध्ये बागायती जमिनीचे क्षेत्र वाढेल, जलविद्युतची उपलब्धताही वाढेल आणि कालवे तयार होतील. विकसित याशिवाय नवीन वाहतुकीच्या क्षेत्रात प्रगती होऊन पर्यटनस्थळांचा मोठ्या प्रमाणात विकास होणार आहे.
