तुमच्या सुट्ट्या ‘लॅप्स’ होणार नाहीत, मिळणार रोख पैसे, नवीन लेबर कोडचे नियम माहीत आहेत का?

तुम्ही तुमच्या ऑफिसमध्ये वर्षभर काम करूनही तुमच्या हक्काच्या सुट्ट्या शिल्लक राहतात का? आता चिंता सोडा, कारण नवीन लेबर कोड तुमच्या शिल्लक सुट्ट्यांचे ‘कॅश’मध्ये रूपांतर करणार आहे! नव्या नियमांनुसार, मॅनेजमेंटने सुट्टी नाकारली तरी तुमच्या सुट्ट्या ‘लॅप्स’ होणार नाहीत, तर त्या पुढील वर्षात जमा होत राहतील. संपूर्ण भारतात सुट्ट्यांबाबत एकसमान धोरण लागू करणाऱ्या या निर्णयामुळे कर्मचाऱ्यांच्या खिशात आता अधिक पैसे येण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

तुम्ही काम करत असाल आणि तुमच्या उर्वरित सुट्ट्या दरवर्षी अशाच प्रकारे जाऊ देत असाल तर तुमच्यासाठी एक चांगली बातमी आहे. नव्या कामगार नियमानुसार सरकार असे नियम आणण्याच्या तयारीत आहे, ज्यामुळे तुमच्या उर्वरित सुट्ट्या आता थेट पैशात रुपांतरित होऊ शकतील. हे नियम अद्याप पूर्णपणे अंमलात आलेले नसले तरी जेव्हा ते लागू होतील तेव्हा लाखो कर्मचाऱ्यांसाठी त्यांचा मोठा फायदा होईल.

काय आहे नवा बदल?

नवीन कामगार कायद्यांनुसार, विशेषत: व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य आणि कामकाजाच्या परिस्थिती (OSH) संहिता, 2020 अंतर्गत, सुट्टीबाबत एकसमान नियम बनवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. देशभरात विविध राज्यांच्या नियमांऐवजी एकच यंत्रणा लागू करणे हा तिचा उद्देश आहे.

आता सुट्टीच्या बदल्यात पैसे

प्रत्येक 20 दिवसांच्या कामासाठी, आपल्याला 1 दिवसाची अर्जित रजा (EL) मिळेल

जास्तीत जास्त 30 दिवसांची रजा पुढील वर्षापर्यंत पुढे नेली जाऊ शकते.

सुट्ट्या 30 दिवसांपेक्षा जास्त असतील तर त्या रोख (रोख स्वरूपात रूपांतरित) केल्या जाऊ शकतात

जिथे जमा झालेली रजा 30 दिवसांपेक्षा जास्त आहे, तेथे कर्मचाऱ्यांना अशी अतिरिक्त रजा घेण्याचा अधिकार असेल.

कर्मचारी कॅलेंडर वर्षाच्या शेवटी त्यांच्या सर्व संचित रजा कॅश करण्याची मागणी करू शकतात.

सुट्टीच्या बदल्यात तुला पैसे मिळतील

सर्वात मोठा बदल म्हणजे आता कर्मचारी वर्षाच्या शेवटी त्यांच्या उरलेल्या सुट्ट्या रोख रकमेत रूपांतरित करू शकतात. आपल्याकडे 30 दिवसांपेक्षा जास्त रजा शिल्लक असल्यास, आपण ती रोखण्यास सांगू शकता, असं तज्ज्ञ म्हणतात.

ओएसएच कोडनुसार, कामगाराने मागितलेली परंतु नियोक्त्याने न दिलेली रजा कोणत्याही मर्यादेशिवाय पुढे नेली जाऊ शकते. 30 दिवसांपेक्षा जास्त कालावधीच्या अशा सुट्ट्या वर्षाच्या अखेरीस मागणीनुसार कामगार वटवजाऊ शकतात, असं तज्ज्ञ म्हणतात.

कोणत्या कर्मचाऱ्यांना फायदा होईल?

ही सुविधा प्रामुख्याने “कामगार” श्रेणीत येणाऱ्या लोकांना उपलब्ध असेल. हे फायदे प्रामुख्याने ‘कामगार’ या श्रेणीत येणाऱ्या लोकांना लागू होतील. यात कंत्राटी कामगार आणि निश्चित मुदतीच्या कामगारांचाही समावेश आहे. तथापि, जे प्रामुख्याने व्यवस्थापकीय किंवा प्रशासकीय पदांवर आहेत किंवा पर्यवेक्षक म्हणून दरमहा 18,000 रुपयांपेक्षा जास्त पगार घेत आहेत त्यांना हे लागू होणार नाही.

आणखी एक मोठा कर्मचारी-अनुकूल बदल म्हणजे जर कंपनीने रजा देण्यास नकार दिला तर ती रजा कोणत्याही मर्यादेशिवाय पुढे नेली जाऊ शकते. जर कर्मचाऱ्याची रजा मंजूर झाली नाही तर तो कोणत्याही मर्यादेशिवाय पुढे जाऊ शकतो आणि जर ती 30 दिवसांपेक्षा जास्त असेल तर त्याला कॅश केले जाऊ शकते.” या नियमामुळे कंपन्यांच्या मनमानी रोखण्यासाठी मदत होईल.

पूर्वी काय होते, आता काय बदलले आहे?

पूर्वी सुट्टीचे नियम प्रत्येक राज्यात वेगवेगळे होते. दुकाने व आस्थापना कायदा आणि कारखाना कायदा 1948 अंतर्गत रजा जमा करण्याचे नियमही वेगवेगळ्या राज्यात वेगवेगळे होते.

काही राज्यांमध्ये 45 ते 60 दिवसांची रजा जमा करण्याची परवानगी होती, तर काही ठिकाणी नियम वेगळे होते. आता नवीन कामगार संहितेअंतर्गत राष्ट्रीय स्तरावरील व्यवस्था लागू केली जाईल, ज्यामुळे नियम सोपे आणि स्पष्ट होतील.

‘या’ नियमांची अद्याप पूर्णपणे अंमलबजावणी झालेली नाही

या नवीन कामगार संहितांची पूर्णपणे अंमलबजावणी झालेली नाही. याचे कारण म्हणजे अनेक राज्यांनी अद्याप त्यांचे नियम निश्चित केलेले नाहीत. जेव्हा सर्व राज्ये आपले नियम ठरवतील तेव्हाच संपूर्ण देशात ही व्यवस्था लागू होईल.

कर्मचाऱ्यांसाठी मोठा बदल

नवीन कामगार संहिता कर्मचार् यांसाठी एक मोठा आणि फायदेशीर बदल आणू शकते. हे केवळ सुट्टीबद्दल स्पष्टता देणार नाही, तर त्यांना आर्थिक फायद्यात देखील बदलू शकते. जरी अद्याप ते पूर्णपणे लागू होण्याची प्रतीक्षा आहे, परंतु येत्या काळात हा नियम नोकरी करणाऱ्या लोकांचे जीवन खूप सुलभ करू शकतो.