RBI Rule : बँकेच्या या 5 चुकांसाठी ग्राहकांना मिळू शकतात पैसे; ₹100 ते ₹5,000 पर्यंत भरपाईचे नियम काय?
जर बँकेने ठरलेल्या मुदतीत काम पूर्ण केले नाही, तर ग्राहकांना नुकसान भरपाई मिळू शकते. UPI किंवा ATM व्यवहार अयशस्वी होणे,आणि अशा अनेक प्रकरणांसाठी RBI ने विशिष्ट नियम ठरवले आहेत. कोणत्या प्रकरणात किती भरपाई मिळू शकते आणि नेमके प्रकार काय? तसेच तक्रार कशी करावी, हे जाणून घ्यायचं असेल तर, खाली दिलेली बातमी नक्की वाचा.
तुमची बँक निर्धारित वेळेत कोणतेही काम पूर्ण करू शकली नाही का? तसे असल्यास, काही प्रकरणांमध्ये तुम्ही बँकेकडून नुकसान भरपाई मिळवण्यास पात्र आहात. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) विविध बँकिंग सेवांसाठी विशिष्ट कालावधी निश्चित केला आहे. जर बँकेने या कालावधीनंतर कोणतेही काम पूर्ण केले, तर काही प्रकरणांमध्ये ग्राहकाला दररोज नुकसान भरपाई देण्याची तरतूद आहे. या नुकसान भरपाईची रक्कम दररोज ₹100 ते ₹5000 पर्यंत असू शकते. म्हणजेच, बँकेच्या चुकीबद्दल तुम्हाला नुकसान भरपाई मिळू शकते.
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, आरबीआयची भरपाई प्रणाली एका निश्चित कालावधीवर आधारित आहे. याचा अर्थ असा की, जर बँकेने एखाद्या विशिष्ट बँकिंग सेवेसाठी निश्चित कालावधी ओलांडला, तर ग्राहक संबंधित नियमांनुसार दैनिक भरपाईसाठी पात्र ठरू शकतो.
१. UPI, ATM किंवा डिजिटल पेमेंट अयशस्वी होणे: जर तुम्ही UPI, ATM, कार्ड किंवा इतर कोणत्याही डिजिटल माध्यमाद्वारे पेमेंट केले आणि रक्कम तुमच्या खात्यातून वजा झाली, परंतु व्यवहार पूर्ण झाला नाही, तर बँकेला विहित वेळेत ही समस्या सोडवणे आवश्यक आहे. RBI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, बँकांना साधारणपणे 'T+1' किंवा 'T+5' दिवसांच्या आत पैसे परत करणे आवश्यक असते. जर बँक या कालावधीत रक्कम परत करण्यात अयशस्वी ठरली, तर तिला दररोज ₹100 ची भरपाई द्यावी लागू शकते. बऱ्याच प्रकरणांमध्ये, ग्राहकाच्या कोणत्याही विशिष्ट विनंतीशिवाय बँकेला ही भरपाई द्यावी लागते. तथापि, अनधिकृत व्यवहारांच्या बाबतीत, ग्राहकाची जबाबदारी विशिष्ट परिस्थितीवर अवलंबून असते; त्यामुळे, अशा परिस्थितीत भरपाईचे नियम वेगळे असू शकतात.
२. क्रेडिट कार्ड बंद करण्यास विलंब: जर तुम्हाला तुमचे क्रेडिट कार्ड बंद करायचे असेल, तर बँक किंवा कार्ड जारी करणाऱ्या कंपनीला तुमची विनंती सात कामकाजाच्या दिवसांत निकाली काढणे बंधनकारक आहे. जर बँक या कालावधीत कार्ड बंद करण्यात अयशस्वी ठरली, तर तिला प्रत्येक कॅलेंडर दिवसासाठी ₹५०० ची भरपाई द्यावी लागू शकते. जोपर्यंत कार्ड खाते बंद होत नाही, तोपर्यंत हे शुल्क लागू राहू शकते.
३. कर्ज परतफेडीनंतर मालमत्तेची कागदपत्रे परत करण्यास विलंब: जर तुम्ही तुमच्या गृहकर्जाची किंवा इतर कोणत्याही कर्जाची पूर्ण परतफेड केली असेल, तर बँक किंवा कर्ज देणाऱ्या संस्थेने तुमच्या मालमत्तेची मूळ कागदपत्रे ३० दिवसांच्या आत परत करणे आवश्यक आहे. कागदपत्रे परत करण्यास बँकेमुळे कोणताही विलंब झाल्यास, आरबीआयच्या नियमांनुसार बँकेला दररोज ₹५,००० ची नुकसान भरपाई द्यावी लागेल. बँकेकडील कागदपत्रे हरवल्यास किंवा खराब झाल्यास, बँकेने त्यांच्या डुप्लिकेट प्रती मिळवण्यासाठी मदत करावी आणि त्याचा खर्च उचलावा.
४. क्रेडिट रिपोर्टमधील चुका दुरुस्त करण्यास विलंब: जर तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टमध्ये चुकीची माहिती असेल आणि तुम्ही बँकेकडे किंवा संबंधित संस्थेकडे तक्रार दाखल केली असेल, तर ती विहित मुदतीत दुरुस्त करणे आवश्यक आहे. क्रेडिट रिपोर्टशी संबंधित तक्रारी ३० दिवसांच्या आत सोडवल्या पाहिजेत. जर बँक या कालावधीत तक्रार सोडवण्यात अयशस्वी ठरली, तर ग्राहक प्रति कॅलेंडर दिवस ₹१०० च्या नुकसान भरपाईसाठी पात्र असू शकतो. त्यामुळे, जर तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टमध्ये कोणतेही चुकीचे कर्ज, थकबाकीच्या रकमेतील चूक किंवा खात्याशी संबंधित इतर तपशील दर्शवले असतील, तर तक्रारीची तारीख आणि सर्व संबंधित कागदपत्रे जपून ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
५. बँक लॉकरमधील वस्तूंचे नुकसान: चोरी, आग, फसवणूक किंवा बँकेच्या निष्काळजीपणामुळे बँक लॉकरमधील वस्तूंचे नुकसान झाल्यास, आरबीआयच्या नियमांनुसार बँकेची जबाबदारी निश्चित केली जाते. अशा प्रकरणांमध्ये, बँकेची कमाल जबाबदारी लॉकरच्या वार्षिक भाड्याच्या १०० पट पर्यंत असू शकते. उदाहरणार्थ, जर लॉकरचे वार्षिक भाडे ₹३,००० असेल, तर नियमांनुसार कमाल जबाबदारी ₹३ लाख असू शकते. तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की लॉकरमधील वस्तूंच्या नुकसानीसाठी नुकसान भरपाईचा कोणताही दावा विशिष्ट परिस्थिती आणि लागू असलेल्या आरबीआयच्या नियमांनुसार ठरवला जातो.
