नवरात्रीमध्ये कलश स्थापना करण्याची योग्य जागा जाणून घ्या एका क्लिकवर

नवरात्रीचा उत्सव हा केवळ भक्तीचा उत्सव नाही तर उर्जेचा उत्सव आहे. कलशाची स्थापना आणि मूर्तीची दिशा या शास्त्रांमध्ये अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. देवी पुराण आणि स्कंद पुराण यांसारखे ग्रंथ या उपासनेचे महत्त्व स्पष्ट करतात. जरी हे ग्रंथ कोणत्याही एका दिशेला कठोर नियम म्हणून सांगत नसले तरी, परंपरा, वास्तु आणि देवीच्या शिस्तीशी संबंधित मंत्र स्पष्टपणे सूचित करतात की पूर्व आणि ईशान्य दिशा सर्वोत्तम मानल्या जातात. नवरात्र हा केवळ भक्तीचा उत्सव नाही तर ऊर्जा संतुलनाचा काळ देखील आहे. शास्त्रांमध्ये स्पष्टपणे म्हटले आहे की जर कलश स्थापना आणि देवीच्या मूर्तीची दिशा योग्य नसेल तर आध्यात्मिक साधनाचे पूर्ण फळ मिळत नाही.

याचा अर्थ असा की नवरात्रीची सुरुवात केवळ पूजा साहित्यानेच नव्हे तर शास्त्रीय मार्गदर्शक तत्त्वांनी देखील करावी, जेणेकरून घर आणि कुटुंबावर देवीचे आशीर्वाद कायम राहतील. स्कंद पुराणात देवीच्या पूजेचे महत्त्व आणि घटस्थापनेच्या पद्धतींचे तपशीलवार वर्णन केले आहे. ते पूजेचे शुद्धीकरण, आह्वान मंत्र आणि नियमांचे तपशीलवार वर्णन करते, परंतु कोणत्याही एका दिशेचे आदेश देत नाही. तरीही, पंडित आणि वास्तु तज्ञांच्या मते, ईशान्य दिशा ही देवतांचे प्रवेशद्वार मानली जाते. म्हणूनच या ठिकाणी कलश ठेवण्याची परंपरा कायम आहे.

मातृका देवतांच्या (सप्तमातृका) पूजेसंदर्भात, देवी पुराणात उल्लेख आहे की मूर्ती उत्तरेकडे तोंड करून ठेवाव्यात. याचा अर्थ असा होतो की देवीच्या पूजेमध्ये उत्तर दिशा विशेषतः फलदायी मानली जाते. या परंपरेनुसार, नवरात्र पूजेदरम्यान मूर्ती बहुतेकदा पूर्व किंवा उत्तर दिशेने ठेवल्या जातात. कलश आणि मूर्तीची दिशा कलश प्रतिष्ठापना: ईशान्य (ईशान कोन) सर्वात शुभ मानली जाते. मूर्ती/चित्र: पूर्व किंवा उत्तरेकडे तोंड करून ठेवावे. भक्ताची दिशा: उपासक सहसा पूर्वेकडे तोंड करून बसतो, ज्यामुळे आध्यात्मिक साधना यशस्वी होते.

पूर्व दिशा ज्ञान आणि प्रकाशाचे प्रतीक मानली जाते, तर उत्तर दिशा स्थिरता आणि समृद्धी प्रदान करते असे म्हटले जाते. ईशान्य दिशा ही देवतांचे प्रवेशद्वार आहे, जिथे सकारात्मक उर्जेचा प्रवाह सर्वाधिक असतो. म्हणूनच, या दिशांमध्ये कलश आणि मूर्ती स्थापित करणे पारंपारिक आहे. नवरात्रात घटस्थापनेचे महत्त्व केवळ परंपरेपुरते मर्यादित नाही तर शास्त्रे आणि पुराणांमध्ये देखील आहे. स्कंद पुराणात उपासनेची पद्धत आणि घटाचे वैभव वर्णन केले आहे, तर देवी पुराणात उत्तर दिशेला विशेष महत्त्व दिले आहे. या संकेतांच्या आधारे, ईशान्येला कलश आणि पूर्वेला किंवा उत्तरेला मूर्ती स्थापित करणे सर्वोत्तम मानले जाते. यामुळे नवरात्र पूजेचे फायदे वाढतात आणि देवी दुर्गेचे आशीर्वाद सहजपणे मिळतात.