होलिका दहनची पूजा कशी करावी? जाणून घ्या शास्त्रीय विधी

पंचांगानुसार, यावर्षी फाल्गुन महिन्याची पौर्णिमा तारीख 03 मार्च 2026 रोजी येईल आणि त्याच दिवशी संध्याकाळी 06.08 मिनिटे ते 08.35 मिनिटांच्या दरम्यान होलिका पूजा केली जाईल. तर दुसऱ्या दिवशी 4 मार्च 2026 रोजी होळी खेळली जाईल. शतकानुशतके चालत आलेली होलिका दहनाची परंपरा हिंदू धर्मात खूप महत्त्वाची मानली जाते. हा सण वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानले जाते. होलिकाच्या अग्नीमध्ये, ज्यामध्ये सर्व नकारात्मक ऊर्जा जळून जाते आणि व्यक्तीला सुख आणि सौभाग्य प्राप्त होते, त्याची उपासना करण्याची सोपी सनातनी पद्धत आपण विस्ताराने जाणून घेऊया. होलिका दहन ही होळी सणाची प्रमुख विधी असून, नकारात्मक शक्तींचे नाश करण्याचा प्रतीकात्मक उपक्रम मानला जातो. Holika Dahan च्या दिवशी लोक संध्याकाळी मोठ्या उगमाने आग लावतात.

पूजा सुरू करण्यापूर्वी घर स्वच्छ करणे आणि देवघर सजवणे आवश्यक असते. काही लोक जमिनीवर गाठलेल्या लाकडाच्या ढिगाऱ्यावर पवित्र राखी किंवा धान्य ठेवतात. त्यावर होलिकेचे पुतळे, हलक्या रंगाचे पोशाख घातलेले, राख आणि लाकूड ठेवले जाते. विधीप्रमाणे, या पुतळ्यावर तांदूळ, गूळ, फुलं, नारळ आणि सुपारी अर्पण केली जातात. नंतर अग्नि जाळून, मंत्रोच्चारासह देवतेची पूजा केली जाते. प्रमुख मंत्र म्हणून “ॐ अग्नये स्वाहा” किंवा “ॐ होलिकायै नमः” यांचा उच्चार केला जातो. पूजेत होलिकेच्या अग्नीत आपले वाईट विचार, राग आणि नकारात्मकता अर्पण करण्याची श्रद्धा असते.

काही ठिकाणी होलिका दहनानंतर राख गोळा करून कपाळावर लावण्याची प्रथा आहे, ज्यामुळे वाईट शक्तींपासून संरक्षण मिळते असा विश्वास आहे. पूजा संपल्यानंतर लोक अग्निकुण्डाजवळ एकत्र येऊन भक्तिभावाने प्रार्थना करतात, गाणी गातात, आणि होळीच्या रंगसणात सहभागी होतात. घरातील प्रत्येक सदस्य लहान मोठ्या प्रमाणात या विधीत सामील होतो. काही ठिकाणी मातीची किंवा लाकडाची होलिका उधळून अग्निकुण्डा पूर्ण केला जातो.

यानंतर, लाकडाच्या दहनातून उरलेली राख साठवली जाते, जी आरोग्य आणि घरातील सुरक्षिततेसाठी पवित्र मानली जाते. या विधीत धार्मिक भावना, सामाजिक ऐक्य आणि आनंद यांचा संगम असतो. होलिका दहन पूजा हा फक्त अग्नि प्रज्वलन नाही, तर मन, शरीर आणि घरातील नकारात्मकतेपासून मुक्त होण्याचा, नवीन चैतन्य आणि सकारात्मकतेसाठी शुभारंभ करण्याचा प्रतीकात्मक उपाय मानला जातो. गंगाजल, शुद्ध पाणी, रोळी, चंदन, तांदूळ, फुले, हार, गूळ, संपूर्ण हळद, बटाशे, नारळ, गुलाल, गहू किंवा बार्लीची कान, कापूर, शेणाच्या गोळ्या, विड्याची पाने, लवंगा, वेलची, हवन साहित्य.

सर्वात आधी ज्या ठिकाणी होलिका दहनाची पूजा करायची आहे, त्या ठिकाणची स्वच्छता करा आणि गंगाजलाने ते शुद्ध करावे. यानंतर शरीर आणि मन शुद्ध करा आणि होलिका दहनाच्या ठिकाणी पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून शुभ मुहूर्तावर पूजा सुरू करा. होलिका दहनाच्या ठिकाणी सर्वप्रथम गायीच्या शेणापासून होलिका आणि प्रल्हादची मूर्ती बनवावी. नंतर ते शेणाच्या गोवणीच्या आणि लाकडाच्या दरम्यान ठेवल्यानंतर कच्च्या धाग्याने भोवती फिरत सात वेळा गुंडाळून ठेवावे.

यानंतर धूपदिवा, फुले, चंदन, अक्षत, गूळ, कापूर, संपूर्ण हळद, नारळ, विड्या, लवंग, वेलची, लवंग, अबीर-गुलाल, कुंकू इत्यादी अर्पण करावेत. यानंतर होलिकेला शेणापासून बनवलेली हार अर्पण करावी. याशिवाय होलिका दहनाच्या वेळी पूर्वज, हनुमानजी, शीतला माता आणि आपल्या कुटुंबाच्या नावे चार हार अर्पण करण्याची तरतूद आहे. यानंतर भगवान नरसिंह देवाचे ध्यान करताना होलिकाला अग्नी दिला. होलिकाला अग्नी दिल्यानंतर आपल्या कुटुंबाला गहू, बार्ली, गुलाल, शेणाचे गोवडे आणि शुद्ध पाणी अर्पण करून तीन वेळा प्रदक्षिणा घालावी. होलिका दहनची राख थंड झाल्यानंतर प्रसाद म्हणून कपाळावर लावा आणि घरी घेऊन जा.

होलिका दहनाचे नियम

हिंदू मान्यतेनुसार गरोदर महिला, नवजात मुले, मासिक पाळी होणारी महिला, नववधू, नववधू आणि सासू आणि सून यांनी एकत्र होलिका दहन पाहू नये.

होलिका दहनाच्या वेळी होलिकासोबत भक्त प्रल्हाद आणि त्याची आराध्य देवता नरसिंह भगवान यांची विशेष पूजा करावी.

होलिका दहनाच्या पूजेच्या वेळी व्यक्तीने तीन वेळा प्रदक्षिणा घातली पाहिजे.

हिंदू मान्यतेनुसार, एखाद्या व्यक्तीने संध्याकाळच्या शुभ वेळी होलिका दहन पाहिल्यानंतरच जेवण केले पाहिजे.

होलिका दहनच्या दिवशी व्यक्तीने संपूर्ण कुटुंबासह फाल्गुन पौर्णिमेच्या चंद्राचे दर्शन घ्यावे आणि त्याची पूजा करावी.