तुमचं सुद्धा वजन हिवाळा सुरू होताच झपाट्यानं वाढलंय का? होऊ शकतात ‘या’ समस्या…
थंडीच्या हंगामात अनेक लोकांचे वजन आपोआप वाढू लागते. हार्मोन्समधील बदल हे यामागील एक महत्त्वाचे कारण असू शकते. डॉ. एल.एच. यांच्याबद्दल बोलूया. हे का घडते हे घोटेकरांना माहीत आहे.
थंडीचे हवामान येताच बर्याच लोकांना असे वाटते की त्यांचे वजन हळूहळू वाढू लागते, तर आहारात किंवा दिनचर्यामध्ये कोणताही मोठा बदल होत नाही. उबदार कपडे, कमी सूर्यप्रकाश आणि निस्तेज वातावरण यामुळे शरीराच्या कार्यावर परिणाम होतो. या ऋतूत भूक वाढणे, जास्त विश्रांती घेणे आणि कमी शारीरिक हालचाली होणे सामान्य आहे. परंतु प्रत्येक वेळी वजन वाढण्याचे कारण केवळ खाणे-पिणे किंवा व्यायामाचा अभाव नाही . खरं तर, हिवाळ्यात शरीरात काही बदल होतात, ज्याचा वजनावर परिणाम होऊ शकतो. ह्यामध्ये संप्रेरकांचे संतुलन महत्त्वाची भूमिका बजावते. हिवाळ्यात, शरीर स्वत: ला उबदार ठेवण्याचा आणि ऊर्जा वाचविण्याचा प्रयत्न करते. या प्रक्रियेत, काही हार्मोन्सची क्रिया बदलू शकते.
तुमच्या शरीरातील हे हार्मोन्स भूक, उर्जेचा वापर आणि चरबी संचय नियंत्रित करतात. जेव्हा त्यांचा तोल बिघडतो तेव्हा वजन वाढू लागते. अशा परिस्थितीत, हे समजून घेणे महत्वाचे आहे की केवळ सवयीच वजन वाढण्यास जबाबदार नसतात, तर शरीराच्या आत सुरू असलेल्या हार्मोनल प्रक्रियेस देखील जबाबदार असतात. चला तर मग जाणून घेऊया सर्दीमध्ये वजन वाढण्यास कोणते हार्मोन्स जबाबदार असतात. हिवाळ्यात वजन वाढण्यात प्रामुख्याने तीन हार्मोन्स महत्त्वाची भूमिका बजावतात .
प्रथम लेप्टिन आहे, जो भूक नियंत्रित करतो. थंडीत त्याचा प्रभाव कमकुवत होऊ शकतो, ज्यामुळे पोट भरले असतानाही खाण्याची इच्छा कायम राहते. दुसरा म्हणजे घरेलिन, जो भूक वाढविणारा संप्रेरक आहे. हिवाळ्यात त्याची पातळी वाढल्यास वारंवार उपासमार होऊ शकते. तिसरा म्हणजे कोर्टिसोल, जो तणावाशी संबंधित संप्रेरक आहे. थंड, कमी सूर्यप्रकाश आणि दिनचर्यातील बदलांमुळे कोर्टिसोल वाढू शकतो, ज्यामुळे शरीरात जास्त चरबी साठवली जाते. या तीन हार्मोन्सचे एकत्रितपणे असंतुलन वजन वाढण्यास कारणीभूत ठरते. हार्मोन्स संतुलित ठेवण्यासाठी प्रथम नियमित दिनचर्या अवलंबणे महत्वाचे आहे. वेळेवर झोपणे आणि पुरेशी झोप घेणे हार्मोनल आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. संतुलित आहार घ्या, ज्यामध्ये प्रथिने, फायबर आणि निरोगी चरबी असतात. हलका व्यायाम किंवा दररोज चालल्याने चयापचय चांगले होते. तणाव कमी ठेवण्यासाठी ध्यान किंवा दीर्घ श्वासोच्छवासाची सवय लावा.
हिवाळ्यात वजन वाढणे ही अनेकांना जाणवणारी सामान्य समस्या आहे आणि यामागे विविध कारणे असतात. या ऋतूमध्ये थंडीमुळे शरीराला उष्णता टिकवून ठेवण्यासाठी जास्त ऊर्जा लागते, त्यामुळे भूक अधिक लागते आणि अन्नाचे प्रमाण वाढते. हिवाळ्यात आपण उष्ण, तुपकट, गोड पदार्थ जास्त खातो, जसे की गुळ, शेंगदाणे, तीळ, फराळाचे पदार्थ, जे कॅलरीने समृद्ध असतात. तसेच थंडीमुळे बाहेर फिरणे, व्यायाम करणे कमी होते आणि शारीरिक हालचाल घटते. कमी सूर्यप्रकाशामुळे व्हिटॅमिन डीची पातळी कमी होते, ज्याचा परिणाम मेटाबॉलिझमवर होतो. याशिवाय जाड कपड्यांमुळे वजन वाढलेले लगेच लक्षात येत नाही, त्यामुळे खाण्यावर नियंत्रण राहत नाही. या सर्व कारणांमुळे हिवाळ्यात वजन वाढण्याची शक्यता जास्त असते.
निरोगी शरीरासाठी ‘या’ गोष्टी लक्षात ठेवा
भरपूर पाणी प्या. जंक फूड आणि मिठाई मर्यादित करा. जास्त वेळ बसू नये. शरीराचे संकेत समजून घ्या, त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करू नका. आवश्यक असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
