चीन सौदी अरेबियावर राज्य करणार? अमेरिकेतील भारत-पाकिस्तान संघर्षाचा काय संबंध?
अमेरिकेचा जवळचा मित्र असलेल्या सौदी अरेबियासंदर्भात चीनने प्लॅन आखण्यास सुरुवात केली आहे. त्यांनी सौदी अरेबियाला अनेक शस्त्रे देऊ केली आहेत, जी अमेरिकेपेक्षा स्वस्त आणि कोणत्याही अटींशिवाय असतील. सौदी अरेबियाही अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी काम करत आहे.
सौदी अरेबिया हा सुरुवातीपासूनच अमेरिकेचा जवळचा देश मानला जातो. मात्र, अलीकडच्या काळात चीनशी जवळीक वाढली आहे. यामुळे सावध होऊन अमेरिकेने सौदी अरेबियावर दबाव टाकण्यास सुरुवात केली आहे. इस्रायलला मान्यता देण्याच्या अटीवर अमेरिकेने सौदी अरेबियाला नाटो देशांप्रमाणे सुरक्षेची हमी देण्याचे आश्वासन दिले आहे.
मात्र, गाझा युद्धामुळे हा करार रखडला आहे. दरम्यान, लष्करी मदत देण्याच्या नावाखाली चीनने पुन्हा एकदा सौदी अरेबियाला आपल्या गोटात आणण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत. चीनने सौदी अरेबियाला जे-10 लढाऊ विमानांची ऑफर दिली आहे. हे तेच लढाऊ विमान आहे ज्यावरून पाकिस्तानने ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान भारताचे राफेल पाडल्याचा खोटा दावा केला होता.
चीन, तुर्कस्तान, अमेरिका भारताविरोधात प्रचार करत आहेत
या खोट्या दाव्याचा चीन, तुर्कस्तान आणि अमेरिकेने स्वत:चे हित साधण्यासाठी जोरदार प्रचार केला. मात्र, यापैकी एकही देश एकही पुरावा दाखवू शकला नाही. आता या खोट्या दाव्याच्या मदतीने चीन आपली शस्त्रे विकण्याचा प्रयत्न करत आहे. ते चिनी शस्त्रास्त्रांचे वर्णन पाश्चिमात्य देशांइतकेच शक्तिशाली करीत आहेत.
जे-10 लढाऊ विमान हे युद्धक्षेत्रातील सिद्ध शस्त्र असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. मात्र, असे असूनही सौदी अरेबियासह कोणत्याही देशाने जे-10 लढाऊ विमाने खरेदी करण्याचे आश्वासन अद्याप दिलेले नाही.
सौदी अरेबियाला आकर्षित करण्याचा चीनचा प्रयत्न
चीनच्या नॉर्थवेस्ट युनिव्हर्सिटीतील मध्यपूर्व विषयातील तज्ज्ञ संशोधकांनी ‘अम्वाज डॉट मीडिया’शी बोलताना सांगितले की, सौदी अरेबिया आपल्या चिनी शस्त्रास्त्रांपेक्षा पाश्चिमात्य शस्त्रास्त्रांना प्राधान्य देतो, कारण चीनच्या शस्त्रांनी अलीकडच्या वर्षांत युद्ध पाहिलेले नाही. आता चीननिर्मित जे-10 लढाऊ विमानाने आपले पहिले युद्ध लढले आहे, त्यामुळे त्यात बदल होऊ शकतो, असे त्यांनी नाव न छापण्याच्या अटीवर सांगितले.”
सौदी अरेबियाला अमेरिकेची गरज का?
सौदी अरेबियाला आपल्या सुरक्षेच्या गरजा आणि पेट्रोडॉलर कायम ठेवण्यासाठी अमेरिकेची गरज आहे. या गरजेमुळे सौदी अरेबिया अमेरिकेचा सर्वात मोठा संरक्षण खरेदीदार बनला आहे. मात्र, आता गेल्या काही वर्षांपासून दोन्ही देशांच्या संबंधांमध्ये तणाव निर्माण झाला आहे. जो बायडेन यांच्या कार्यकाळात हौथी बंडखोरांविरोधात अमेरिकेने सौदी अरेबियाला एकटे सोडले. तेही जेव्हा सौदी अरेबियाने अमेरिकेच्या सांगण्यावरून शेजारी देशांची आघाडी तयार करून हौथींविरुद्ध युद्ध छेडले. एवढेच नव्हे तर रशियापासून युरोपचे रक्षण करण्यासाठी अमेरिकेने मध्यपूर्वेतून आपली हवाई संरक्षण यंत्रणाही काढून टाकली होती.
सौदी अरेबिया अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करेल का?
त्यामुळे सौदी अरेबिया अमेरिकेशिवाय अन्य संरक्षण भागीदाराच्या शोधात आहे. यामुळे सौदी अरेबियाचे अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी होईल. मात्र, हे अवलंबित्व पूर्णपणे चीनच्या बाजूने वळविणे अवघड आहे. तर दुसरीकडे चीननेही संधी पाहून सौदी अरेबियाला आकर्षित करण्यास सुरुवात केली आहे. त्यांनी सौदी अरेबियाला बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्रे, ड्रोन, होवित्झर तोफा आणि हवाई संरक्षण यंत्रणा देऊ केली आहे. तरीही चीनपेक्षा कमी आणि बिनशर्त असा पर्याय देऊनही सौदी अरेबिया आपली बहुतांश शस्त्रे अमेरिकेकडून विकत घेत आहे.
सौदी अरेबियाने अमेरिकेसोबत शस्त्रास्त्रांचा मोठा करार केला
मे महिन्यात राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या सौदी अरेबिया दौऱ्यात दोन्ही देशांनी 142 अब्ज अमेरिकन डॉलर्सच्या ऐतिहासिक शस्त्रास्त्र करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या होत्या. ही गतिशीलता सौदीच्या धोरणात्मक विचारसरणीचे सखोल सत्य अधोरेखित करते: शस्त्रे खरेदी करणे हा केवळ व्यावसायिक व्यवहार नाही, तर धोरणात्मक भागीदारीतील गुंतवणूक आहे.
